NIEWIDZIALNE DOJRZEWANIE. SEKSUALNOŚĆ MŁODZIEŻY Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ – PERSPEKTYWA RODZICÓW I OPIEKUNÓW

Marta Jurczyk

doi:10.71358/ss.2375

Opublikowane: 2025-08-25

Tom 86 Nr 1 (2025)

NIEWIDZIALNE DOJRZEWANIE. SEKSUALNOŚĆ MŁODZIEŻY Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ – PERSPEKTYWA RODZICÓW I OPIEKUNÓW

Marta Jurczyk

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/ss.2375

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem społecznego (nie)rozumienia dojrzewania osób z niepełnosprawnością intelektualną, ze szczególnym uwzględnieniem aspektów seksualności, wyrażania tożsamości seksualnej i autonomii. Analiza koncentruje się na rozbieżnościach między normatywnym przebiegiem dojrzewania a reakcjami otoczenia – rodziców, szkół i instytucji – które często patologizuje naturalne przejawy dorastania młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną. W oparciu o materiał empiryczny (studia przypadków, wypowiedzi rodziców i analiza praktyk instytucjonalnych) wskazano, że brak adekwatnej edukacji seksualnej oraz nadmierna kontrola mogą prowadzić do poczucia wstydu, braku samostanowienia i zwiększonego ryzyka wiktymizacji. Wnioski z analizy podkreślają konieczność odejścia od reaktywnego, opresyjnego podejścia do seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną na rzecz edukacji, wsparcia emocjonalnego i działań wzmacniających autonomię młodzieży.
W artykule sformułowano konkretne rekomendacje dotyczące edukacji, praktyki wychowawczej i wsparcia rodziny, zaznaczając, że prawo do dorastania, intymności i seksualności przysługuje każdemu – niezależnie od poziomu sprawności intelektualnej.

Słowa kluczowe:

niepełnosprawność intelektualna, dojrzewanie, seksualność, edukacja seksualna, samostanowienie

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Jurczyk, M. (2025). NIEWIDZIALNE DOJRZEWANIE. SEKSUALNOŚĆ MŁODZIEŻY Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ – PERSPEKTYWA RODZICÓW I OPIEKUNÓW. Szkoła Specjalna, 86(1), 26–36. https://doi.org/10.71358/ss.2375

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Baines, S., Emerson, E., Robertson, J., Hatton, C. (2018). Sexual activity and sexual health among young adults with and without mild/moderate intellectual disability. BMC Public Health, 18(1), 667. https://doi.org/10.1186/s12889-018-5572-9
Google Scholar

Carter, E.W., Owens, L., Trainor, A.A., Sun, Y., Swedeen, B. (2009). Self-determination skills and opportunities of adolescents with severe intellectual and developmental disabilities. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 114(3), 179–192. https://doi.org/10.1352/1944-7558-114.3.179
Google Scholar

Charitou, M., Quayle, E., Sutherland, A. (2023). Mothers of adults with intellectual disabilities: Experiences, perceptions and influences on their sons’ and daughters’ romantic and sexual lives. Sexuality and Disability, 41, 117–140. https://doi.org/10.1007/s11195-022-09766-8
Google Scholar

Codd, J., Hewitt, O. (2021). Having a son or daughter with an intellectual disability transition to adulthood: A parental perspective. British Journal of Learning Disabilities, 49, 39–51. https://doi.org/10.1111/bld.12327
Google Scholar

Cummins, C., Pellicano, E., Crane, L. (2020). Supporting minimally verbal autistic girls with intellectual disabilities through puberty: Perspectives of parents and educators. Journal of Autism and Developmental Disorders, 50(7), 2439–2448. https://doi.org/10.1007/s10803-018-3782-8
Google Scholar

Dean, E.E., Kirby, A.V., Hagiwara, M., Shogren, K.A., Ersan, D.T., Brown, S. (2021). Family role in the development of self-determination for youth with intellectual and developmental disabilities: A scoping review. Intellectual and Developmental Disabilities, 59(4), 315–334. https://doi.org/10.1352/1934-9556-59.4.315
Google Scholar

Evans, D.S., McGuire, B.E., Healy, E., Carley, S.N. (2009). Sexuality and personal relationships for people with an intellectual disability: Part II: Staff and family carer perspectives. Journal of Intellectual Disability Research, 53(11), 913–921.
Google Scholar

Frawley, P., Wilson, N.J. (2016). Young people with intellectual disability talking about sexuality education and information. Sexuality and Disability, 34(4), 469–484.
Google Scholar

Gilmore, L., Chambers, B. (2010). Intellectual disability and sexuality: Attitudes of disability support staff and leisure industry employees. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 35(1), 22–28.
Google Scholar

Healy, E., McGuire, B.E., Evans, D.S., Carley, S.N. (2009). Sexuality and personal relationships for people with an intellectual disability: Part I: Service-user perspectives. Journal of Intellectual Disability Research, 53(11), 905–912.
Google Scholar

Jeyachandran, V., Ranjelin, S.P.D., Kumar, A. (2024). Sexual health and safety of adolescents with intellectual disability: Challenges and concerns among special educators in India. Journal of Intellectual Disabilities, 28(1), 104–117. https://doi.org/10.1177/17446295221136224
Google Scholar

Krzemińska, D. (2019). Być parą z niepełnosprawnością intelektualną. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Google Scholar

Lofgren-Martenson, L. (2004). „May I?” About sexuality and love in the new generation with intellectual disabilities. Sexuality and Disability, 22, 97–207.
Google Scholar

Manor-Binyamini, I., Schreiber-Divon, M. (2019). Parental perceptions of the sexuality of adolescents with intellectual disabilities. Sexuality and Disability, 37(4), 599–612.
Google Scholar

Neuman, R. (2020). Parents’ perceptions regarding couple relationships of their adult children with intellectual disabilities. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 33(2), 310–320. https://doi.org/10.1111/jar.12674
Google Scholar

Pascall, G., Hendey, N. (2004). Disability and transition to adulthood: The politics of parenting. Critical Social Policy, 24(2), 165–186.
Google Scholar

Pownall, J.D., Jahoda, A., Hastings, R.P. (2012). Sexuality and sex education of adolescents with intellectual disability: Mothers’ attitudes, experiences, and support needs. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 50(2), 140–154.
Google Scholar

Smith, J.A., Osborn, M. (2008). Interpretative phenomenological analysis. W: J.A. Smith (red.), Qualitative Psychology: A Practical Guide to Research Methods (s. 53–80). London: SAGE.
Google Scholar

Wilkinson, V.J., Theodore, K., Raczka, R. (2015). „As normal as possible”: Sexual identity development in people with intellectual disabilities transitioning to adulthood. Sexuality and Disability, 33(1), 93–105. https://doi.org/10.1007/s11195-014-9356-6
Google Scholar

Wit, W. de, Oorsouw, W.M.W.J. van, Embregts, P.J.C.M. (2022). Attitudes towards sexuality and related caregiver support of people with intellectual disabilities: A systematic review on the perspectives of people with intellectual disabilities. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 35(1), 75–87. https://doi.org/10.1111/jar.12928
Google Scholar

Wołowicz, A. (2021). Paradygmat zignorowany. Macierzyństwo kobiet z niepełnosprawnością intelektualną. Warszawa: Wydawnictwa UW.
Google Scholar

Young, R., Gore, N., McCarthy, M. (2012). Staff attitudes towards sexuality in relation to gender of people with intellectual disability: A qualitative study. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 37(4), 343–347.
Google Scholar