Usługi sąsiedzkie jako nowa forma wsparcia seniorów w budowaniu solidarności lokalnej

Renata Burchart; Majka Łojko

doi:10.71358/ps.2857

Opublikowane: 2026-03-30

Tom 41 Nr 1 (2026)

Usługi sąsiedzkie jako nowa forma wsparcia seniorów w budowaniu solidarności lokalnej

Renata Burchart

, Majka Łojko

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/ps.2857

Abstrakt

Usługi sąsiedzkie stanowią nową formę wsparcia w systemie pomocy społecznej, wprowadzoną jako odpowiedź na postępujące zmiany demograficzne, w tym przede wszystkim zwiększającą się liczbę osób starszych oraz ich rosnące potrzeby opiekuńcze.

Ograniczona dostępność instytucjonalnych form opieki nad osobami starszymi, w tym osób z niepełnosprawnością i niesamodzielnych, w połączeniu z malejącym potencjałem opiekuńczym rodzin, generuje pilną potrzebę poszukiwania alternatywnych i uzupełniających modeli wsparcia, adekwatnych do współczesnych wyzwań demograficznych i społecznych. Usługi sąsiedzkie wpisują się w proces deinstytucjonalizacji polityki społecznej oraz ideę wzmocnienia wspólnot lokalnych jako aktywnych uczestników systemu opieki. Ich elastyczny charakter, osadzenie w najbliższym otoczeniu seniora oraz niski próg formalny sprzyjają budowaniu relacji opartych na zaufaniu, wzajemności i lokalnej solidarności. Artykuł podejmuje analizę organizacji, zasad funkcjonowania oraz potencjału usług sąsiedzkich jako instrumentu nie tylko wsparcia indywidualnego, lecz także narzędzia integracji społecznej i przeciwdziałania wykluczeniu osób starszych.

Słowa kluczowe:

usługi sąsiedzkie, osoby starsze, pomoc społeczna, solidarność i integracja społeczna, opieka społeczna, polityka senioralna

Inne teksty tego samego autora

Kinga Lisowska, Majka Łojko, Uniwersytety Trzeciego Wieku na Warmii i Mazurach w czasie pandemii COVID-19 jako lokalne centra lifelong education , Praca Socjalna: Tom 37 Nr 3 (2022)
Anna Leszczyńka-Rejchert, Majka Łojko, Senior policy in Warmia and Mazury. Assumptions and directions of measures , Praca Socjalna: Tom 34 Nr 2 (2019)
Anna Leszczyńka-Rejchert, Majka Łojko, Polityka senioralna na Warmii i Mazurach. Założenia i kierunki działań , Praca Socjalna: Tom 34 Nr 2 (2019)
Kinga Lisowska, Majka Łojko, Uwarunkowania prawne i organizacyjne pomocy społecznej dla polskich migrantów w Republice Włoskiej , Praca Socjalna: Tom 41 Nr 1 (2026)
Kinga Lisowska, Majka Łojko, Praca zawodowa a życie osobiste pracownika socjalnego w czasach pandemii , Praca Socjalna: Tom 36 Nr 3 (2021)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Burchart, R., & Łojko, M. (2026). Usługi sąsiedzkie jako nowa forma wsparcia seniorów w budowaniu solidarności lokalnej . Praca Socjalna, 41(1), 149–166. https://doi.org/10.71358/ps.2857

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adamczyk, A. (2022). Od redakcji. Zeszyty Naukowe KUL, 65, 3(259), 5. DOI: https://doi.org/10.31743/znkul.14582
Google Scholar

BIP RPO. (2023). Fundusze europejskie a deinstytucjonalizacja; https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-fundusze-europejskie-deinstytucjonalizacja-mfipr-ponowne-pismo (dostęp: 10.12.2025).
Google Scholar

Ciczkowska, M. (2023) Usługi sąsiedzkie to rozwiązanie z potencjałem i znakami zapytania; https://uwm.edu.pl/aktualnosci/ekspertka-z-uwm-uslugi-sasiedzkie-rozwiazanie-z-potencjalem-i-znakami-zapytania (dostęp: 2.11.2025).
Google Scholar

Cybulski, M., Krajewska-Kułak, E., Kowalczuk, K. (2016). Przedmowa. W: K. Kowalczuk, M. Cybulski, E. Krajewska-Kułak (red.), Pielęgnacyjno-rehabilitacyjne problemy starzejącego się społeczeństwa (s. 7). Białystok: Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Wydział Nauk o Zdrowiu.
Google Scholar

Fundacja im. Stefana Batorego. (2021). Rola NGO w systemie opieki nad osobami starszymi – potencjał i bariery. Warszawa.
Google Scholar

GUS. (2023). Prognoza ludności rezydującej dla Polski na lata 2023–2060.
Google Scholar

Jeleniewska, J., Baranowski, G. (2024). Czym są usługi opiekuńcze świadczone w systemie pomocy sąsiedzkiej. Wydawnictwo Fundacja Libertaten.
Google Scholar

Kanios, A. (2021). Deinstytucjonalizacja usług społecznych na rzecz seniorów. W: M. Grewiński, J. Lizut (red.), Deinstytucjonalizacja w polityce społecznej – szanse i zagrożenia (s. 111–126). Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium”.
Google Scholar

Marczak, M., Tasak, A. (2008/2009). Oczekiwania pacjentów i ich opiekunów wobec systemu opieki nad przewlekle chorymi realizowanej w warunkach domowych. Polityka Zdrowotna, 7, 77–81.
Google Scholar

MPiPS. (2023). Długofalowa Polityka Senioralna w Polsce na lata 2014–2020 w zarysie.
Google Scholar

MRiPS. (2024). Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r.
Google Scholar

MRiPS. (2018). Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – solidarność.
Google Scholar

MRPiPS. (2025). Program Korpus Wsparcia Seniorów” na rok 2025.
Google Scholar

Pabiś, M., Kuncewicz, D. (2016). Potrzeby osób starszych w zakresie opieki zdrowotnej – konteksty. Pielęgniarstwo XXI wieku, 15, 4(57), 53–59. DOI: https://doi.org/10.1515/pielxxiw-2016-0038
Google Scholar

Pomoc sąsiedzka 2023. Ile za godzinę? Świadczenie wchodzi w życie już 1 listopada! Sprawdź, czym jest i komu przysługuje; https://nowiny24.pl/pomoc-sasiedzka-2023-ile-za-godzine-swiadczenie-wchodzi-w-zycie-juz-1-listopada-sprawdz-czym-jest-i-komu-przysluguje/ar/c3-17866331 (dostęp: 7.11.2025).
Google Scholar

Rostgaard, T., Szebehely, M. (2012). Changing policies, changing patterns of care: Danish and Swedish home care at the crossroads. European Journal of Ageing, 2, 101–109. https://doi.org/10.1007/s10433-011-0209-1 DOI: https://doi.org/10.1007/s10433-011-0209-1
Google Scholar

Różyk-Myrta, A. (2015). Wprowadzenie. W: A. Różyk-Myrta (red.), Interdyscyplinarny model opieki nad osobami starszymi (cz. 2.) (s. 7–8). Nysa: Oficyna Wydawnicza PWSZ w Nysie.
Google Scholar

Subocz, E. (2024). Być dobrym sąsiadem – o wsparciu osób starszych w kontekście usług sąsiedzkich. Praca Socjalna, 3(39), 143–160. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7136 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7136
Google Scholar

Szweda-Lewandowska, Z. (2014). Status rodzinny i nieformalne nierodzinne sieci wsparcia a zamieszkiwanie w instytucjach opiekuńczych. Studia Demograficzne, 2(166), 79–95. DOI: https://doi.org/10.33119/SD.2014.2.4
Google Scholar

Uchwała nr LXXIII.426.2023 Rady Gminy Golub-Dobrzyń z dnia 24 października 2023 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze sąsiedzkie oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat, a także trybu ich pobierania
Google Scholar

Uchwała nr LXVI/453/2023 Rady Miejskiej w Dobrej z dnia 14 grudnia 2023 r. w sprawie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych oraz usług sąsiedzkich.
Google Scholar

Uchwała nr LXXIX/737/24 Rady Miasta Kutno z dnia 31 stycznia 2024 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze, w tym sąsiedzkie i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania oraz w sprawie rozszerzenia katalogu osób, dla których wsparcie w postaci usług sąsiedzkich będzie miało charakter uzupełniający, a także określenia wymiaru i zakresu usług sąsiedzkich oraz sposobu rozliczania wykonywania takich usług.
Google Scholar

Uchwała nr 237 Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia Rządowego Programu na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2014–2020.
Google Scholar

Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1693).
Google Scholar

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.),
Google Scholar

Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. 2003 nr 96, poz. 873 z późn. zm.).
Google Scholar

Ustawa z 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych ((Dz.U. poz. 1818).
Google Scholar

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2023, poz. 2809).
Google Scholar

Sierpowska, I. (2009). Zasada pomocniczości w pomocy społecznej. Przegląd Prawa i Administracji, 79, 203–225.
Google Scholar

WBJ. (2025). GUS: Poland’s Population Is Aging Rapidly. Warsaw Business Journal (dostęp: 2.01.2026).
Google Scholar

Renata Burchart

https://orcid.org/0000-0003-1382-6517

Afiliacja:

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Wydział Nauk Ekonomicznych Polska

Majka Łojko

https://orcid.org/0000-0003-4801-8069

Afiliacja:

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Wydział Nauk Ekonomicznych Polska