Koncepcyjne kategorie różnicujące modele uprawiania nauki w strukturze partycypacyjnych action research Mode-2 science a Mode-1 science w obszarze aktywizmu społecznego

Agata Borowska

doi:10.71358/ps.2855

Opublikowane: 2026-03-30

Tom 41 Nr 1 (2026)

Koncepcyjne kategorie różnicujące modele uprawiania nauki w strukturze partycypacyjnych action research Mode-2 science a Mode-1 science w obszarze aktywizmu społecznego

Agata Borowska

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/ps.2855

Abstrakt

Tytuł i treść artykułu dotyczy uprawiania partycypacyjnych action research w II nurcie badawczym, określanym jako Mode-2 Science (PAR M-2S), wskazując na koncepcyjne różnicowanie, w odniesieniu do modelu określanego jako Mode-1 Science. Wywód teoretyczny dotyczy wykazania zasadności uznania elementu determinującego strukturę badawczą PAR M-2S w obszarze aktywizmu społecznego rozumianego jako działanie w kierunku ,,dobrej” (rozwojowej) zmiany. Wykorzystana metoda analizy porównawczej koncepcji action research (AR) skutkuje uznaniem istotnej roli aktywizmu społecznego w środowisku zaangażowanych partycypatorów. Poznawczy cel artykułu dotyczy teoretycznego budowania struktury metodologicznej partycypacyjnych action research M-2S. Cel artykułu sprowadza się do wzmocnienia tożsamości i pozycji PAR w metodologicznym dyskursie, poprzez wyraźne powiązanie go z modelem M-2S. Artykuł jest skierowany do badaczy rzeczywistości społecznych zainteresowanych partycypacyjną identyfikacją obszarów problemowych oraz hipotetycznym założeniem zmiany w określonym środowisku w procesie wzajemnego współuczestnictwa i facylitacji. Wprowadzenie kategorii uznania, że model M-2S jest wielowarstwowo paradygmatyczny, który posiada walor uprawiania nauki w obszarze zarówno społecznym, jak i akademickim, transdyscyplinarnym i eksploracyjno-transformacyjnym, skutkuje przyjęciem założenia znaczącej roli partycypacji w procesie badawczym. Stanowi to odejście od dychotomicznego podziału na linii badacz-badani, obecnego w tradycyjnej koncepcji uprawiania badań naukowych, określanej jako Mode-1 Science (M-1S). Artykuł zwraca uwagę, że PAR w modelu M-2S nie tyle opisuje świat, ile wpisuje się w kategorię aktywizmu społecznego na rzecz społecznej zmiany, obecnej w obszarze pracy socjalnej. Fundamentalne osadzenie w obszarze filozofii partycypacji i jej wpływu na sposób tworzenia struktury badawczej wraz z uwzględnieniem dynamicznych cykli badawczo-działaniowych, pozwoli odbiorcy na uznanie roli partycypatorów jako zaangażowanych uczestników procesu badawczego, tworzących wspólnotę badawczą. Treść artykułu podkreśla znaczenie różnicowania w obszarze rozbudowanej rodziny badawczej action research. Jednocześnie formułując przekonanie, że istotną rolę w procesie badawczym PAR M-2S odgrywają predyspozycje oraz cechy osobowości partycypatorów. Tego rodzaju kategorie psychologiczno-fenomenologiczne wprowadzają elementy ,,doświadczania” dziejących się fenomenów w świadomości partycypatorów. Artykuł różnicuje fundamentalne koncepcje PAR M-2S w obszarze ,,produkcji nowej wiedzy”, na podstawie badania-działania w koncepcji Kurta Lewina i Morenowskiego aktywizmu społecznego, wskazując metodologiczny ,,punkt styczny” z nurtem M-1S oraz ukazując zagrożenia i elementy krytyczne.

Słowa kluczowe:

partycypacja, action research, Mode-2 Science, Mode-1 Science, koncepcje, dynamizm badawczy, kategorie, transdyscyplinarność, aktywizm społeczny

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Borowska, A. (2026). Koncepcyjne kategorie różnicujące modele uprawiania nauki w strukturze partycypacyjnych action research Mode-2 science a Mode-1 science w obszarze aktywizmu społecznego. Praca Socjalna, 41(1), 107–125. https://doi.org/10.71358/ps.2855

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.