Ekologiczna i epistemiczna transformacja w pracy socjalnej

Piotr Sałustowicz

doi:10.71358/ps.2853

Opublikowane: 2026-03-30

Tom 41 Nr 1 (2026)

Ekologiczna i epistemiczna transformacja w pracy socjalnej

Piotr Sałustowicz

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/ps.2853

Abstrakt

Artykuł wskazuje na zachodzące zmiany i pojawienie się wyzwań dla pracy socjalnej, jakie niesie kryzys klimatyczny i dewastacja naturalnego środowiska oraz kolonializacja wiedzy, sposobów poznawania czy zdobywania wiedzy różnych od panującego zachodnioeuropejskiego paradygmatu. Konieczność szukania nowych adekwatnych do nowej sytuacji wizji, wiedzy i działań rodzi potrzebę głębokiej transformacji w tzw. instytucjonalnej pracy socjalnej. Przedmiotem analizy są transformacja ekologiczna i transformacja epistemiczna. Na podstawie bogatej literatury artykuł przedstawia zasadnicze koncepcje tych dwóch transformacji oraz przykłady ich prób realizacji w praktyce.

Słowa kluczowe:

antropocen, dekolonizacja, eko-duchowość, ekologiczna niesprawiedliwość, epistemiczna niesprawiedliwość, eko-społeczna praca socjalna, transformacja ekologiczna, transformacja epistemiczna

Inne teksty tego samego autora

Piotr Sałustowicz, Recenzja książki M. G. Mitev (red.), Social Work and Social Policy Transformations in Central and Southeast Europe, 2024, Springer , Praca Socjalna: Tom 41 Nr 2 (2026)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Sałustowicz, P. (2026). Ekologiczna i epistemiczna transformacja w pracy socjalnej. Praca Socjalna, 41(1), 57–83. https://doi.org/10.71358/ps.2853

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Anka, A. (2024). Using the concept of epistemic injustice and cultural humility for understanding why and how social work curricular might be decolonized. Social Work Education, 43(9), 9, 2880–2896. https://doi.org/10.1080/02615479.2023.2299245 DOI: https://doi.org/10.1080/02615479.2023.2299245
Google Scholar

Beddoe, L. (2025). Social work in Aotearoa New Zealand. W: H. Laughlin, B. Teater (red.), Research Handbook on Social Work and Societies (s. 108–119). Edward Elgar Publishing. DOI: https://doi.org/10.4337/9781035329274.00019
Google Scholar

Boetto, H., Bowles, W., Närhi, K., Powers, M. (2020). Raising aware ness of transformative ecosocial work: Participatory action research with Australian practitioners. International Journal Social Welfare, 29, 300–309. https://doi.org/10.1111/ijsw.12445 DOI: https://doi.org/10.1111/ijsw.12445
Google Scholar

Braches-Chyrek, R., Sünker, H. (2024). Soziale Arbeit in guter Gesellschaft. Springer.. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-658-43371-0
Google Scholar

Chang, E., Sjöberg, S., Turunen, P., Rambaree, K. (2025). A call for ecosocial community work: challenges and possibilities for ecosocial work in local neighbourhoods in Sweden. European Journal of Social Work, 29(2), 1–17. https://doi.org/10.1080/13691457.2025.2510340 DOI: https://doi.org/10.1080/13691457.2025.2510340
Google Scholar

Coates, J., Gray, M. (2012). The environment and social work: An overview and introduction. International Journal Social Welfare, 21(3), 230–238. https://doi.org/10.1111/j.1468-2397.2011.00851.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-2397.2011.00851.x
Google Scholar

Coates, J., Gray, M., Hetherington, T. (2006). An ‘ecospiritual’ perspective: Finally, a place for Indigenous approaches. British Journal of Social Work, 36, 381–399. DOI: https://doi.org/10.1093/bjsw/bcl005
Google Scholar

Cummings, S., Dhewa, Ch., Kemboi, G., Young, S. (2023). Doing epistemic justice in sustainable development: Applying the philosophical concept of epistemic injustice to the real world. Sustainable Development, 31(3), 1965–1977. https://doi.org/10.1002/sd.2497 DOI: https://doi.org/10.1002/sd.2497
Google Scholar

Domańska, E. (2017). «Sprawiedliwość epistemiczna w humanistyce zaangażowanej », Teksty Drugie [Online], 1, 41–59. Dostępny online od dnia: 15 février 2017. Ostatnio przeglądany w dniu 11 juin 2019. URL: http://journals.openedition.org/td/1828 DOI: https://doi.org/10.18318/td.2017.1.3
Google Scholar

Dore, I. (2019). Doing Knowing Ethically – Where Social Work Values Meet Critical Realism. Ethic and Social Welfare, 13(4), 377–391. https://doi.org/10.1080/17496535.2019.1598458 DOI: https://doi.org/10.1080/17496535.2019.1598458
Google Scholar

Escobar, A. (2016). Thinking-feeling with the Earth: Territorial Struggles and the Ontological Dimension of the Epistemologies of the South. Revista de Antropología Iberoamericana, 11(1), 11–32. https://doi.org/10.11156/aibr.110102e DOI: https://doi.org/10.11156/aibr.110102e
Google Scholar

Fricker, M. (2007). Epistemic Injustice: Power and the Ethics of Knowing. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198237907.001.0001 DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198237907.001.0001
Google Scholar

Fox, L., Enari, D. (2025). As It Is Above, So It Is Below: Repositioning Indigenous Knowledge Systems within Ecosocial Work. Social Work, 70(2), 139–146. https://doi.org/10.1093/sw/swaf008 DOI: https://doi.org/10.1093/sw/swaf008
Google Scholar

Gauthier, M. (2025). Operationalizing epistemic justice: Participatory 3D Modelling in conservation practice. Academia Environmental Sciences and Sustainability, 2. https://doi.org/10.20935/AcadEnvSci7663 DOI: https://doi.org/10.20935/AcadEnvSci7663
Google Scholar

Goldberg, R. M. (2023). When Does Resilience Become Epistemic Injustice?. Social Work, 68(3), 251–254. https://doi.org/10.1093/sw/swad016 DOI: https://doi.org/10.1093/sw/swad016
Google Scholar

Gray, M. (2016). More than science: reflections on science, spirit, tradition, and environment. Journal for the Study of Spirituality, 6(2), 155–167. https://doi.org/10.1080/20440243.2016.1235176 DOI: https://doi.org/10.1080/20440243.2016.1235176
Google Scholar

Harrer-Amersdorffer, J., Laub, J., Sagebiel, M. (2025). Globale Transformationsprozesse und transgenerative Praxen. Auswirkungen auf das Theorie-Praxi-Verständnis aktueller Theorieangebote der Soziale Arbeit. W: S. Borrmann, A. van Rießen, C. Steckelberg (red.), Soziale Arbeit als Akteurin im Konktext gesellschaftlicher Transformation, Wissensbestände und Erketnntnisse aus Profession und Disciplin (s. 39–50). Verlag Barbara Budrich. DOI: https://doi.org/10.2307/jj.28874925.6
Google Scholar

Jasikowska, K., Sierpowski, P., Styrnol, N., Guzik, D. (2022). (Nie)sprawiedliwość klimatyczna. W: K. Jasikowska, M. Pałasz (red.), Za pięć dwunasta koniec świata. Kryzys klimatyczno-ekologiczny głosem wielu nauk (s. 181–232). Uniwersytet Jagielloński, Biblioteka Jagiellońska.
Google Scholar

Kieslinger, K., Schmelz, A., Schramkowski, B., Stamm, I., Döfler, L. (2025). Die Bedeutung ökologischer Gerechtigkeit für Menschenrechtsprofession Soziale Arbeit: Impulse für eine Erweiterung ihrer EthikW: S. Borrmann, A. van Rießen, C. Steckelberg (red.), Soziale Arbeit als Akteurin im Konktext gesellschaftlicher Transformation, Wissensbestände und Erketnntnisse aus Profession und Disciplin (s. 269–279). Verlag Barbara Budrich. DOI: https://doi.org/10.2307/jj.28874925.26
Google Scholar

McLaughlin, H., Teater, B. (red.). (2025). Research Handbook on Social Work and Societies. Cheltenham. DOI: https://doi.org/10.4337/9781035329274
Google Scholar

Meier, S., Bertelmann, L., Wissenbach, L. (red.). (2024). Inclusive Localities, Perspectives on Local Social Policies and Practices. Verlag Barbara Budrich. DOI: https://doi.org/10.3224/84743017
Google Scholar

Mignolo, W. D. (2009). Epistemic disobedience, independent thought and de-colonial freedom. Theory, Culture & Society, 26(7–8), 15. https://doi.org/10.1177/0263276409349275 DOI: https://doi.org/10.1177/0263276409349275
Google Scholar

Nöjd, T., Kannasoja, S., Niemi, P., Ranta-Tyrkkö, S., Närhi, K. (2024). Ecosocial work among social welfare professionals in Finland: Key learnings for future practice. International Journal of Social Welfare, 33(3), 732–744. https://doi.org/10.1111/ijsw.12638 DOI: https://doi.org/10.1111/ijsw.12638
Google Scholar

Or, Y. (2022). Regenerative Praxis in der Sozialen Arbeit. W: T. Pfaff, B. Schramkowski, R. Lutz (red.), Klimakrise, sozialökologischer Kollaps und Klimagerechtigkeit, Spannungsfelder für Soziale Arbeit (s. 248–265). Beltz Juventa.
Google Scholar

Or, Y., Das, Ch. (2025). Futurist Ecofeminist Space: Speculatively Fabulating the Future of Social Work in the Context of Eco-Social Crisis. W: S. Borrmann, A. van Rießen, C. Steckelberg (red.), Soziale Arbeit als Akteurin im Konktext gesellschaftlicher Transformation, Wissensbestände und Erketnntnisse aus Profession und Disciplin (s. 109–118). Verlag Barbara Budrich. DOI: https://doi.org/10.2307/jj.28874925.12
Google Scholar

Pulla, V. (2014). Towards the Greening of Social Work Practice. International Journal of Innovation, Creativity and Change, 1(3).
Google Scholar

Rajkowska, J. (2007) Dotleniacz. Projekt publiczny. http://www.rajkowska.com/pl/projektyp/64
Google Scholar

Ramanathan, C. S., Juvva, S., Stephens, N., Scheyett, A., Dutta, S. (2025). Spirituality, social work practice, and sustainable development. Journal of Religion & Spirituality in Social Work: Social Thought, 44(2), 154–174. DOI: https://doi.org/10.1080/15426432.2025.2475900
Google Scholar

Ramsay, S., Boddy, J. (2017). Environmental Social Work: A Concept Analysis. British Journal of Social Work, 47(1), 68–86. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcw078 DOI: https://doi.org/10.1093/bjsw/bcw078
Google Scholar

Sałustowicz, P. (2006). Civil Society and Social Economy in the Context of the Crisis in the Welfare State. W: A. Heimgartner (red.), Face of research on European social development (s. 133–150). LIT-Verlag Wien.
Google Scholar

Sałustowicz, P. (2007). Pojęcie, koncepcje i funkcje ekonomii społecznej. W: J. Staręga-Piasek, (red.), Ekonomia społeczna. Perspektywa rynku pracy i pomocy społecznej (s. 21–46). Instytut Rozwoju Służb Społecznych.
Google Scholar

Sałustowicz, P. (2023). Praca socjalna w „nowym świecie”. Pedagogika Społeczna, 1, 63–86. https:doi.org/10.35464/1642-672X.PS.2023.1.04
Google Scholar

Santos, B. de S. (2014). Epistemologies of the South Justice against Epistemicide. Routledge.
Google Scholar

Satapathy, D. A., Bhattacharya, P. (2021). Indigenous Eco-Legends in Contemporary North East Indian Literature: Lessons in Ecological Conservation and Preservation. Academia Letters, Article 161. https://doi.org/10.20935/AL161 DOI: https://doi.org/10.20935/AL161
Google Scholar

Szmagalski, J. (2022). Praca socjalna. Poszukiwanie tożsamości: duchowość, radykalizm, scjentyzm… i nowsze kierunki. Wydawnictwo APS.
Google Scholar

Widła, B. (2022). Prawa natury? Własność i podmiotowość prawna w antropocenie. W: K. Jasikowska, M. Pałasz (red.), Za pięć dwunasta koniec świata. Kryzys klimatyczno-ekologiczny głosem wielu nauk (s. 513–539). Uniwersytet Jagielloński, Biblioteka Jagiellońska.
Google Scholar