Analiza działań przeciwdziałających zjawisku głodu i niedożywienia w polskim systemie pomocy społecznej

Marta Czapnik-Jurak

doi:10.71358/ps.2670

Opublikowane: 2025-12-09

Tom 40 Nr 4 (2025)

Analiza działań przeciwdziałających zjawisku głodu i niedożywienia w polskim systemie pomocy społecznej

Marta Czapnik-Jurak

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/ps.2670

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie działań zapobiegających zjawisku głodu i niedożywienia w polskim systemie pomocy społecznej. W tekście podjęto się analizy dostępności i adekwatności różnego rodzaju świadczeń z zakresu wsparcia żywnościowego. Dokonano także przeglądu programów, funkcjonujących w polskim porządku prawnym, które kształtują filary polityki publicznej w tym obszarze. Pierwszym z nich jest program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028, drugim natomiast „Program Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021–2027 (FEPŻ)”. Analizę uzupełniono o przegląd inicjatyw różnego rodzaju grup nieformalnych w zakresie dożywiania (m.in. osób w kryzysie bezdomności ulicznej) oraz oddolne praktyki foodsharingu. W pracy zasygnalizowano kluczowe problemy polskiego modelu pomocy żywnościowej, w tym m.in. brak rzetelnych i sprawdzonych informacji o potrzebach w zakresie wsparcia żywnościowego; ograniczoną skalę udzielanego wsparcia; wyzwania związane z zapewnieniem jakości; luki w zakresie pomocy żywnościowej świadczonej konkretnym grupom odbiorców; niskie kwoty zasiłków oraz zróżnicowanie kryteriów dochodowych, umożliwiających uzyskania różnego rodzaju transferów. W pracy przedstawiono także wyniki największych w Polsce badań głodu i niedożywienia, które w 2023 r. zrealizowała Federacja Polskich Banków Żywności na podstawie triangulacji metodologicznej (ankiety, wywiady IDI oraz focusowe). Były to pierwsze tak duże badania prowadzone wśród odbiorców pomocy żywnościowej, w środowisku eksperckim oraz wśród organizacji pozarządowych.

Słowa kluczowe:

niedożywienie, bezpieczeństwo żywnościowe, głód, system pomocy społecznej

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Czapnik-Jurak, M. (2025). Analiza działań przeciwdziałających zjawisku głodu i niedożywienia w polskim systemie pomocy społecznej. Praca Socjalna, 40(4), 25–47. https://doi.org/10.71358/ps.2670

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Andriessen, T., van der Horst, H., Morrow, O. (2025). Forms of autonomy and dependence in food aid: Unravelling how they are related and perceived by recipients. Agriculture and Human Values, 42(3), 1723–1737. https://doi.org/10.1007/s10460-025-10715-2
Google Scholar

Baryłko-Pikielna, N. (1995). Konsument a jakość żywności. Żywność. Technologia. Jakość, 4(5), 3–10.
Google Scholar

Białoskurski, S., Czernyszewicz, E., Goliszek, A., Komor, A., Pawlak, J., Wróblewska, W. (2020). Przemiany w konsumpcji żywności w Polsce w świetle uwarunkowań społeczno-ekonomicznych. Radom: Instytutu Naukowo-Wydawniczego „Spatium”.
Google Scholar

Czapnik-Jurak, M. (2023). Niedożywienie i głód w Polsce. Raport Banków Żywności, Warszawa: Federacja Polskich Banków Żywności.
Google Scholar

FAO; IFAD; UNICEF; WFP; WHO. (2024). The state of food security and nutrition in the world 2024, Financing to end hunger, food insecurity and malnutrition in all its for. Rzym: FAO.
Google Scholar

Federacja Polskich Banków Żywności. (b.d.). Działania towarzyszące. Pobrano 24 czerwca 2025. https://fepz.bankizywnosci.pl/dzialania-towarzyszace-2/
Google Scholar

Federacja Polskich Banków Żywności. (b.d.). Działania towarzyszące. https://fepz.bankizywnosci.pl/dzialania-towarzyszace/ (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar

Federacja Polskich Banków Żywności. (2020). Jaka jest skala marnotrawstwa żywności w Polsce? Gdzie są największe straty? Pobrano z https://projektprom.pl/index.php/aktualnosci/67-jaka-jest-skala-marnotrawstwa-zywnosci-w-polsce-gdzie-sa-najwieksze-straty-2 (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar

Federacja Polskich Banków Żywności. (2024). Sprawozdanie merytoryczne za rok 2023. https://bankizywnosci.pl/wp-content/uploads/2024/07/Sprawozdanie-merytoryczne-za-rok-2023-1.pdf
Google Scholar

Green REV Institute. (b.d.). Roślinna Szkoła – wegańskie posiłki w każdej stołówce. Pobrano 24 czerwca 2025. https://roslinnaszkola.pl/ (dostęp: 28.10.2025).
Google Scholar

Inkubator Pomysłów. (2024). Otwarta kuchnia miejska. https://inkubatorpomyslow.org.pl/innowacje/otwarta-kuchnia-miejska/ (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. (2025). Program polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej: 1 stycznia – 30 czerwca 2025 r. Warszawa: KPRM.
Google Scholar

Klimek, E., Kamińska, A. (2020). Potrzeby żywieniowe oraz niedożywienie. W: J. Gąsowski, K. Piotrowicz, Geriatria: wybrane zagadnienia (s. 159–183). Kraków: Medycyna Praktyczna.
Google Scholar

Krysztofiak, J., Pawlak, K., Kołodziejczak, M. (2020). Regionalne zróżnicowanie problemu niedożywienia na świecie. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
Google Scholar

Januszewicz, P. i in. (2011). Niedożywienie a zdrowie publiczne. Rzeszów: Wydawnictwo URz.
Google Scholar

Leung, C.W., Fulay, A.P., Parnarouskis, L., Martinez-Steele, E., Gearhardt, A.N., Wolfson, J.A. (2022). Food insecurity and ultra-processed food consumption: The modifying role of participation in the Supplemental Nutrition Assistance Program (SNAP). The American Journal of Clinical Nutrition, 116(41), 1061–1071. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqac049
Google Scholar

Miasto Stołeczne Warszawa. (b.d.). Pomoc niskoprogowa. https://wsparcie.um.warszawa.pl/pomoc-niskoprogowa (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar

Miasto Stołeczne Warszawa. (b.d.). Pomoc niskoprogowa. https://um.warszawa.pl/waw/strategia/polityka-zywnosciowa-przebieg-prac (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. (2023). Program Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021–2027. https://www.gov.pl/web/rodzina/fundusze-europejskie-na-pomoc-zywnosciowa-2021-2027 (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. (2024). Program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028. https://www.gov.pl/web/rodzina/prog (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. (2024). Programy „Posiłek w szkole i w domu”. https://www.gov.pl/web/rodzina/programy-posilek-w-szkole-i-w-domu (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar

Obiedzińska, A. (2012). Bezpieczeństwo żywnościowe. W: M. Kwasek (red.), Z badań nad rolnictwem społecznie zrównoważonym: Ocena stanu wyżywienia ludności w Polsce w aspekcie bezpieczeństwa żywnościowego. Raport Programu Wieloletniego 2011–2014, 59 (s. 9–23). Warszawa: IERiGŻ-PIB.
Google Scholar

Organizacja Narodów Zjednoczonych. (2019). Agenda 2030 na rzecz zrównoważonego rozwoju – implementacja w Polsce. https://un.org.pl/files/170/Agenda2030PL_pl-5.pdf (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar

Romaniuk, P., Brukało, K., Kaczmarek, K., Grochowska-Niedworok, E., Łuszczyńska, A., Łobczowska, K., Banik, A. (2021). Indeks Polityki Zdrowego Środowiska Żywnościowego (Food-EPI): Polska. Ocena krajowych polityk wpływających na środowisko żywnościowe i priorytetowe kierunki działań w tworzeniu zdrowego środowiska żywności. Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny.
Google Scholar

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2004). Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2004 nr 64, poz. 593).
Google Scholar

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2006). Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. 2006 nr 171, poz. 1225).
Google Scholar

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2019). Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Dz.U. 2019 poz. 1680).
Google Scholar

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2024). Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 2872).
Google Scholar

Szarfenberg, R. (2024). Poverty Watch 2024: Monitoring ubóstwa i polityki społecznej przeciw ubóstwu w Polsce 2023–2024. Warszawa: Europejska Sieć Przeciwdziałania Ubóstwu.
Google Scholar

Tarkowska, E. (red.). (2000). Zrozumieć biednego. O dawnej i obecnej biedzie w Polsce. Warszawa: IFiS PAN.
Google Scholar

World Health Organization. (2023). Malnutrition. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malnutrition (dostęp: 24.06.2025).
Google Scholar