Gerontologiczna praca socjalna i jej rola w przeciwdziałaniu gettoizacji usług społecznych skierowanych do osób starszych

Monika Dorota Adamczyk

doi:10.71358/ps.2131

Opublikowane: 2025-06-26

Tom 40 Nr 2 (2025)

Gerontologiczna praca socjalna i jej rola w przeciwdziałaniu gettoizacji usług społecznych skierowanych do osób starszych

Monika Dorota Adamczyk

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/ps.2131

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza roli gerontologicznej pracy socjalnej w przeciwdziałaniu gettoizacji usług społecznych skierowanych do osób starszych oraz jej wpływu na jakość życia seniorów. Omówiono specyfikę tej pracy, która powinna wyróżniać się indywidualnym podejściem do seniorów, uwzględniającym ich zróżnicowane potrzeby materialne, zdrowotne, społeczne i emocjonalne. Gettoizacja, polegająca na izolowaniu seniorów w oddzielonych przestrzeniach opieki, prowadzi do ich marginalizacji i ogranicza dostęp do nowoczesnych usług, co sprzyja ich wykluczeniu społecznemu. Autorzy wskazują na dwie strony gettoizacji: z jednej strony seniorzy oczekują oferty dostosowanej do ich potrzeb, z drugiej zaś segregacja pogłębia ich izolację. Artykuł prezentuje analizę roli gerontologicznej pracy socjalnej w procesie normalizacji usług przeznaczonych dla seniorów na płaszczyźnie instytucjonalnej i kulturowej, co ma na celu przeciwdziałanie gettoizacji. Szczególną uwagę poświęcono personalizacji usług, dostosowanej do indywidualnych potrzeb seniorów, oraz integracji międzypokoleniowej, która przełamuje stereotypy o bierności i ograniczeniach osób starszych. Wnioski wskazują, że skuteczna gerontologiczna praca socjalna może poprawić jakość życia seniorów, zapewniając im aktywność społeczną, integrację z młodszymi pokoleniami i umożliwiając starzenie się w miejscu zamieszkania. Artykuł podkreśla konieczność tworzenia systemu wsparcia, który nie tylko zaspokaja potrzeby seniorów, lecz także chroni ich przed marginalizacją i sprzyja pełnej integracji ze społeczeństwem.

Słowa kluczowe:

starzenie się, osoby starsze, kwestie społeczne, praca socjalna, gerontologiczna praca socjalna

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Adamczyk, M. D. (2025). Gerontologiczna praca socjalna i jej rola w przeciwdziałaniu gettoizacji usług społecznych skierowanych do osób starszych . Praca Socjalna, 40(2), 117–135. https://doi.org/10.71358/ps.2131

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adamczyk, M. (2024). Czego Polacy obawiają się na starość i jak planują zorganizować tę fazę swojego życia? Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sec tio J, Paedagogia-Psychologia, 37(1), 19–32. https://doi.org/10.17951/j.2024.37.1.19-32
Google Scholar

Asquith, S., Clark, C., Waterhouse, L. (2005). The Role of the Social Worker in the 21st Century. Edinburgh: Scottish Executive Education Department.
Google Scholar

Ayalon, L., Tesch-Römer, C. (red.). (2018). Contemporary Perspectives on Ageism. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-73820-8
Google Scholar

Błędowski, P., Grodzicki, T., Mossakowska, M., Zdrojewski, T. (red.). (2021). PolSenior2: Badanie poszczególnych obszarów stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem. Gdański Uniwersytet Medyczny. https://open.icm.edu.pl/handle/123456789/21118
Google Scholar

Błędowski, P., Szatur-Jaworska, B. (red.). (2017). System wsparcia osób starszych w środowisku zamieszkania – przegląd sytuacji, propozycja modelu. Warszawa: SYNTEZA. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.
Google Scholar

Błędowski, P., Szatur-Jaworska, B., Szweda-Lewandowska, Z., Kubicki, P. (2012). Raport na temat sytuacji osób starszych w Polsce. Warszawa: Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.
Google Scholar

Borkowski, S., Rosak-Szyrocka, J. (2020). Jakość i satysfakcja w usługach medycznych. Warszawa: Wydawnictwo PTM.
Google Scholar

Borowski, A. (2013). Ghettoisation as a New Dimension of Totalisation. International Letters of Social and Humanistic Sciences, 2, 56–60. https://doi.org/10.18052/www.scipress.com/ILSHS.2.56
Google Scholar

Cavanaugh, J.C., Blanchard-Fields, F. (2006). Adult development and aging (wyd. 5). Wadsworth/Thomson Learning.
Google Scholar

Dean, H. (1994). Social Work and the Concept of Individualism. Families in Society, 75(7), 423–428. https://doi.org/10.1177/104438949407500703
Google Scholar

Eurostat. (2023a). EU’s population projected to drop by 6% by 2100, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/DDN-20230330-1
Google Scholar

Eurostat. (2023b). Demography of Europe – 2023 edition. European Commission. DOI: 10.2785/798409. Dostępne na: https://ec.europa.eu/eurostat/cache/interactive-publications/demography/2023/
Google Scholar

Eurostat. (2023c). Population projections in the EU. Dostępne na: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?oldid=497115
Google Scholar

Eurostat. (2023d). Population structure indicators at national level, 2023. Dostępne na: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjanind__custom_9542328/default/table?lang=en
Google Scholar

Eurostat. (2024). Demography of Europe – 2024 edition. Dostępne na: https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2024
Google Scholar

Fatyga, B. (2009). Raport o problemach edukacji kulturalnej w Polsce. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dostępne na: https://instytutkorfantego.pl/wp-content/uploads/2019/02/Raport-o-problemach-edukacji-kulturalnej-w-Polsce-Barbara-Fatyga.pdf
Google Scholar

Formosa, M. (2010). Education and Older Adults at the University of the Third Age. Educational Gerontology, 36(1), 1–14. https://doi.org/10.1080/03601270903058337
Google Scholar

Foucault, M. (2020). Nadzorować i karać. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Google Scholar

Fries, J.F. (1980). Aging, natural death, and the compression of morbidity. N Engl J Med, 303(3), 130–135. https://doi.org/10.1056/NEJM198007173030304
Google Scholar

Gałuszka, M. (2013). System opieki zdrowotnej w Polsce wobec potrzeb seniorów: priorytety, racjonowanie i dyskryminacja ze względu na wiek. Przegląd Socjologiczny, 62(2), 79–108.
Google Scholar

Gierek P. (2022). Aktywizacja seniorów w ramach programu Senior+ na przykładzie Klubu Senior+ w Chorzowie. Edukacja Ustawiczna Dorosłych, 2, 125–135.
Google Scholar

Głąbicka, K. (2014). Praca socjalna z uchodźcami, emigrantami w środowisku lokalnym. Warszawa: Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich.
Google Scholar

Goffman, E. (2011). Instytucje totalne: o pacjentach szpitali psychiatrycznych i mieszkańcach innych instytucji totalnych. Sopot: GWP.
Google Scholar

Grewiński, M., Lizut, J., Rabiej, P. (red.). (2024). Ogólnopolska diagnoza deinstytucjonalizacji usług społecznych na terenie 16 województw Polski. ROPS Toruń/Uczelnia Korczaka, Warszawa: Elipsa.
Google Scholar

GUS. (2023a). Prognoza ludności na lata 2023–2060 Population projection 2023–2060. Dostępne na: https://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Prognoza_2023_2060.aspx
Google Scholar

GUS. (2023b). Rocznik Demograficzny 2023. Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych.
Google Scholar

Halicka M., Halicki J. (2018). Starzenie się i starość w badaniach i praktyce edukacyjnej – wybrane aspekty. Pedagogika Społeczna, XVI, 2(64), 151–164.
Google Scholar

Hawkley, L.C., Cacioppo, J.T. (2010). Loneliness matters: a theoretical and empirical review of consequences and mechanisms. Ann Behav Med., Oct, 40(2), 218–227. doi: 10.1007/s12160-010-9210-8. PMID: 20652462; PMCID: PMC3874845.
Google Scholar

Kanios, A. (2018). Praca socjalna z osobami starszymi i opieka geriatryczna jako wyzwanie współczesności. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio J – Paedagogia-Psychologia, 31(1), 209–218. https://doi.org/10.17951/j.2018.31.1.209-218
Google Scholar

Kanios, A., Weissbrot-Koziarska, A., Lada, A. (2024). Problemy osób starszych jednym z największych wyzwań dla pracy socjalnej. Wprowadzenie do problematyki. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J, Paedagogia-Psychologia, 37(1), 9–18. https://doi.org/10.17951/j.2024.37.1.9-18
Google Scholar

Kijak, R.J., Szarota, Z. (2013). Starość. Między diagnozą a działaniem. Warszawa: Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich.
Google Scholar

Kilian, M. (2016). Otoczenie przyjazne osobom w starszym wieku w świetle koncepcji Aging-in-Place. W: M. Herudzińska, I. Błaszczak (red.), Znane i nieznane oblicza starości jako obszar wyzwań XXI wieku (s. 216–228). Warszawa: SGGW.
Google Scholar

Kosakowski, Cz., Krause, A. (2005). Dyskursy Pedagogiki Specjalnej 4. Normalizacja środowisk życia osób niepełnosprawnych. Olsztyn: Wydawnictwo UW-M.
Google Scholar

Kowalewski, T., Szukalski, P. (2008). Starzenie się ludności Polski – między demografią a gerontologią społeczną. Łódź: Wydawnictwo UŁ.
Google Scholar

Landsberg, P. i in. (2012). Po co seniorom kultura? Badana kulturalnych aktywności osób starszych, Poznań. https://www.academia.edu/2494034/Po_co_seniorom_kultura_Badania_kulturalnych_aktywności_osób_starszych._Raport
Google Scholar

Łuszczyńska, M. (2017). Gerontologiczna praca socjalna – konteksty, definicje, wyzwania. Praca Socjalna, 5, 5–27. https://www.researchgate.net/publication/335836140_Gerontologiczna_praca_socjalna (data dostępu: 8.12.2024).
Google Scholar

McDonald, A. (2010). Social Work with Older People. Cambridge: Polity Press.
Google Scholar

Miszczak, E. (2006). Stereotypowy obraz człowieka starszego w Polsce. W: J. Kowaleski, P. Szukalski, Starość i starzenie się jako doświadczenie jednostek i zbiorowości ludzkich (s. 305–311). Łódź: Zakład Demografii UŁ.
Google Scholar

Mitkiewicz, B. (2022). Poszukiwanie form aktywności i aktywizacji seniorów. Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 65, 117–127. 10.31743/znkul.13823
Google Scholar

Mossakowska, M., Więcek, A., Błędowski, P. (2012). Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce. Poznań: Wydawnictwo Medyczne Termedia. https://www.researchgate.net/publication/235971825_
Google Scholar

Nichols, L., Cooper, L. (2011). Individualism and Its Discontents in Social Work: Proposing a Counternarrative for a New Vision of Social Work Theory and Practice. Journal of Progressive Human Services, 22, 84–100. https://doi.org/10.1080/10428232.2011.565508
Google Scholar

Olshansky, S.J., Rudberg, M.A., Carnes, B.A., Cassel, C.K., Brody, J.A. (1991). Trading Off Longer Life for Worsening Health: The Expansion of Morbidity Hypothesis. Journal of Aging and Health, 3(2), 194–216. https://doi.org/10.1177/089826439100300205
Google Scholar

Payne, M. (2006). What is Professional Social Work?. Policy Press.
Google Scholar

Rymsza, M. (2023). W stronę środowiskowych usług społecznych. Deinstytucjonalizacja praktyk pomocowych w Polsce i Europie. https://doi.org/10.31338/uw.9788323563778
Google Scholar

Słowińska, S. (2015). O „gettoizacji” aktywności kulturalnej seniorów. Rocznik Andragogiczny, 21, 271–282. https://doi.org/10.12775/RA.2014.020
Google Scholar

Szarota, Z. (2004). Gerontologia społeczna i oświatowa. Zarys problematyki. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Google Scholar

Szatur-Jaworska, B. (2016). Polityka społeczna wobec starzenia się ludności – propozycja konceptualizacji pojęcia. Studia Oeconomica Posnaniensia, 4, 7–27. https://doi.org/10.18559/SOEP.2016.9.1
Google Scholar

Szluz, B. (2016). Praca socjalna w starzejącym się społeczeństwie. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio J, Paedagogia-Psychologia, 29(1), 105–113. https://doi.org/10.17951/j.2016.29.1.105
Google Scholar

Świderska, M., Kapszewicz, P. (2015). Stereotypy dotyczące starzenia się i ludzi starych w opiniach studentów medycyny. Pedagogika Rodziny, 5/4, 185–199.
Google Scholar

Trafiałek, E. (2022). Usługi społeczne w polityce senioralnej. Rola, stan, wyzwania. Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 4(260), 63–78. https://doi.org/10.31743/znkul.14526
Google Scholar

Ustawa o pomocy społecznej, z dnia 12 marca 2004 roku, Dz.U. 2004 nr 64, poz. 593.
Google Scholar

Zbyrad, T. (2018). Ryzyko wypalenia zawodowego pracowników służb społecznych. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio J – Paedagogia-Psychologia, [S.l.], 30(4), 87. hhttp://dx.doi.org/10.17951/j.2017.30.4.87
Google Scholar

Zbyrad, T. (2022). Z pamiętnika seniora. Wspomnienia mieszkańców domów pomocy społecznej. Studium przypadku. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar

Złotkowska, J. (2023). Gdański Benefis Dojrzałości jako forma artystycznej międzypokoleniowej komunikacji. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia de Cultura, 15, 119–129. doi: 10.24917/20837275.15.2.9
Google Scholar