Straty w zasobach w percepcji rodziców zastępczych w późnej dorosłości

Emilia Kardaś-Grodzicka

doi:10.71358/pow.2807

Opublikowane: 2026-02-28

Tom 646 Nr 1 (2026)

Straty w zasobach w percepcji rodziców zastępczych w późnej dorosłości

Emilia Kardaś-Grodzicka

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/pow.2807

Abstrakt

W artykule przedstawiono wyniki badań własnych ukazujących różnice w percepcji wartości strat w zasobach w grupie osób starszych będących rodzicami zastępczymi dla swoich wnuków. Do tego celu użyto Kwestionariusza Samooceny Zysków i Strat w Zasobach w wersji skróconej, w adaptacji polskiej B. Dudka, J. Koniarka, E. Gruszczyńskiej, a także ankietę własnego autorstwa. W badaniu wzięło udział 160 osób. Grupę badaną stanowiło 80 rodziców zastępczych w okresie późnej dorosłości. W skład grupy kontrolnej wchodziło 80 seniorów niepełniących tej funkcji. Teoria zachowania zasobów Stevena Hobfolla stanowiła podstawę teoretyczną badań. Zaprezentowane w artykule wyniki są jedynie częścią większego projektu badawczego, w którym analizowano wybrane aspekty psychospołecznego funkcjonowania rodziców zastępczych w okresie starości.

Przeprowadzona analiza statystyczna wykazała, że seniorzy pełniący funkcję rodziców zastępczych odnotowują więcej strat w posiadanych zasobach niż osoby z grupy kontrolnej. Istotne różnice zaobserwowano w kategorii zasobów hedonistycznych i rodzinnych. Uzyskane efekty są silne. Biorąc pod uwagę otrzymane wyniki badań oraz siły efektu, można przypuszczać, że pełnienie funkcji rodzica zastępczego w starości jest sytuacją trudną, związaną z doświadczaniem stresu oraz utratą zasobów, co może wpływać na dobrostan tej grupy seniorów i utrudniać proces adaptacji do starości.

Słowa kluczowe:

rodzicielstwo zastępcze, starość, zasoby, stres, straty

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Kardaś-Grodzicka, E. (2026). Straty w zasobach w percepcji rodziców zastępczych w późnej dorosłości . Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 646(1), 57–68. https://doi.org/10.71358/pow.2807

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Dudek, B., Gruszczyńska, E., Koniarek, J. (2006). Teoria Zachowania Zasobów S. Hobfolla – zagadnienia teoretyczne i metodologiczne oraz adaptacja kwestionariusza COR-Evaluation. W: T. Pasikowski, H. Sęk (red.), Psychologia zdrowia: teoria, metodologia i empiria (s. 51–60). Bogucki Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Dudek, B., Koniarek, J., Szymczak, W. (2007). Stres związany z pracą a Teoria Zachowania Zasobów Stevena Hobfolla. Medycna Pracy, 58(4), 317–325.
Google Scholar

GUS. (2024). Piecza zastępcza w 2024 roku. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/dzieci-i-rodzina/dzieci/piecza-zastepcza-w-2024-r-,1,9.html (dostęp: 10.08.2025).
Google Scholar

Hobfoll, S. E. (1988). The ecology of stress. Hemisphere.
Google Scholar

Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources. A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44(3), 513–524. DOI: https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.3.513
Google Scholar

Hobfoll, S. E. (2006). Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Google Scholar

Hobfoll, S. E. (2012). Teoria Zachowania Zasobów i jej implikacje dla problematyki stresu, zdrowia i odporności. W: E. Bielawska-Batorowicz, B. Dudka (red.), Teoria Zachowania Zasobów Stevena Hobfolla. Polskie doświadczenia (s. 17–50). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego (przełożyła: Joanna Witkowska).
Google Scholar

Kardaś-Grodzicka, E. (2020). Bilans zysków i strat a wybrane zasoby osobiste rodziców zastępczych u progu starości. Aspekty psychologiczno-pedagogiczne. Wydawnictwo Akademii Pomorskiej w Słupsku.
Google Scholar

Kardaś-Grodzicka, E. (2024). Ocena ważności zasobów rodziców zastępczych w późnej dorosłości – analiza na podstawie teorii zachowania zasobów Stevena Hobfolla. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 6, 39–50. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.6608 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.6608
Google Scholar

Kardaś-Grodzicka, E., Olszewski, H., Lemke-Dombrowska, A. (2023). Znaczenie funkcji rodzica zastępczego dla poczucia sensu życia w starości. W: M. Kaźmierczak, A. Lewandowska-Walter (red.), Rodzina w cyklu życia - rozwój, zmiana, kryzysy (s. 119–133). Wydawnictwo Liberi Libri. DOI: https://doi.org/10.47943/lib.9788363487638.rozdzial07
Google Scholar

Kolankiewicz, M. (2007). Charakterystyka rodzin zastępczych. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 10, 17–23.
Google Scholar

Kuryś, K. (2010). Urodzenie pierwszego dziecka jako wydarzenie krytyczne w życiu kobiet i mężczyzn. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Kuryś-Szyncel, K. (2017). Diagnoza starości w Polsce. W: A. Błachnio, K. Kuryś-Szyncel, E. Martynowicz, A. Molesztak (red.), Psychologia starzenia się i strategie dobrego życia (s. 39–60). Difin.
Google Scholar

Lazarus, R. S., Folkman, S. (1994). Stress, appriaisal and coping. Springer.
Google Scholar

Liberska, H. (2015). Rozwój rodziny i rozwój w rodzinie. W: I. Janicka, H. Liberska (red.), Psychologia rodziny (s. 221–242). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Ogińska-Bulik, N. (2013). Pozytywne skutki doświadczeń traumatycznych, czyli kiedy łzy zamieniają się w perły. Difin.
Google Scholar

Olszewski, H. (1998). Starość i starzenie się. W: W. Szewczuk (red.), Encyklopedia psychologii (s. 855). Fundacja Innowacja.
Google Scholar

Ruszkowska, M. (2013). Rodzina zastępcza jako środowisko opiekuńczo-wychowawcze. Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich.
Google Scholar

Schumm, J. A., Stines, L. R., Hobfoll, S. R., Jackson, A. P. (2005). The double-barreled burden of child abuse and current stressful circumstances on adult women: The kindling effect of early traumatic experience. Journal of Traumatic Stress, 18(5), 467–476. https://doi.org/10.1002/jts.20054 DOI: https://doi.org/10.1002/jts.20054
Google Scholar

Steuden, S. (2016). Psychologia starzenia się i starości. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Straś-Romanowska, M. (2009). Późna dorosłość. Wiek starzenia się. W: B. Harwas-Napierała, J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka (t. II, s. 263–292). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Szmaus-Jackowska, A. (2011). Troska o siebie osób w starszym wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Szatur-Jaworska, B., Błędowski, P., Dzięgielewska, M. (2006). Podstawy gerontologii społecznej. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR.
Google Scholar

Świętochowski, W. (2015). Rodzina w ujęciu systemowym. W: I. Janicka, H. Liberska (red.), Psychologia rodziny (s. 21–46). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej z dn. 9 czerwca 2011 r., Dziennik Ustaw 2011 r. nr 149 poz. 887 z późn. zm.
Google Scholar

Winogrodzka, L. (2007). Rodziny zastępcze i ich dzieci. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Wnuk, W. (2006). Sytuacje trudne osób starszych w perspektywie geragogiki. W: S. Steuden, M. Marczuk (red.), Starzenie się a satysfakcja z życia (s. 105–112). Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Zawadzka, D., Stalmach, M. (2015). Problemy psychologiczne osób w okresie starości. Cz. 1. Najważniejsze wyzwania i trudności. Hygeia Public Health, 50(2), 298–304.
Google Scholar