Współczesne zachowania dewiacyjne dzieci i młodzieży szkolnej – diagnoza problemu oraz formy i metody pracy specjalistów w praktyce psychologiczno-pedagogicznej

Anna Chańko-Kraszewska; Aleksandra Joanna Lewandowska

doi:10.71358/pow.2802

Opublikowane: 2026-02-28

Tom 646 Nr 1 (2026)

Współczesne zachowania dewiacyjne dzieci i młodzieży szkolnej – diagnoza problemu oraz formy i metody pracy specjalistów w praktyce psychologiczno-pedagogicznej

Anna Chańko-Kraszewska

, Aleksandra Joanna Lewandowska

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/pow.2802

Abstrakt

W artykule podjęto próbę zdiagnozowania współczesnych zachowań dewiacyjnych występujących wśród dzieci i młodzieży szkolnej, a także zaprezentowano metody i formy pracy stosowane przez specjalistów: pedagogów i psychologów, w przeciwdziałaniu tym zjawiskom. Badania przeprowadzono metodą jakościową, w formie częściowo ustrukturyzowanych wywiadów indywidualnych, z 20 pedagogami i psychologami pracującymi w szkołach podstawowych na terenie województwa podlaskiego. Celem było wskazanie współczesnych zachowań dewiacyjnych obserwowanych wśród dzieci i młodzieży szkolnej oraz ukazanie wybranych form i metod pracy stosowanych w praktyce psychologiczno-pedagogicznej. Z analizy wypowiedzi specjalistów wynika, że do najczęstszych form zachowań dewiacyjnych uczniów należą: agresja fizyczna i słowna, cyberprzemoc, nadmierne korzystanie z telefonów i mediów społecznościowych, autoagresja oraz wczesne przejawy demoralizacji (np. kradzieże, wulgarność, eksperymentowanie z używkami). W odpowiedzi na te problemy, pedagodzy i psychologowie stosują różnorodne strategie, w tym: indywidualne spotkania z uczniami, grupowe zajęcia socjoterapeutyczne, konsultacje z rodzicami, realizują w klasach różne programy profilaktyczne oraz współpracują z zewnętrznymi instytucjami pomocowymi. Kluczowe znaczenie specjaliści przypisują: budowaniu z uczniami relacji opartej na zaufaniu, systematycznej obserwacji uczniów oraz wczesnej interwencji. Wyniki badań wskazują, że skuteczne przeciwdziałanie zachowaniom dewiacyjnym wymaga zintegrowanego podejścia – współpracy nauczycieli, specjalistów, rodziców i środowiska lokalnego.

Słowa kluczowe:

zachowania dewiacyjne, dzieci, młodzież, szkoła podstawowa, pomoc psychologiczno-pedagogiczna

Inne teksty tego samego autora

Anna Chańko-Kraszewska, E-profilaktyka w szkole wiejskiej na przykładzie programu „Edu_akcja Enter” zapobiegającemu zachowaniom ryzykownym wśród uczniów , Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze: Tom 607 Nr 2 (2022)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Chańko-Kraszewska, A., & Lewandowska, A. J. (2026). Współczesne zachowania dewiacyjne dzieci i młodzieży szkolnej – diagnoza problemu oraz formy i metody pracy specjalistów w praktyce psychologiczno-pedagogicznej . Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 646(1), 21–32. https://doi.org/10.71358/pow.2802

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bednarska, N. (red.). (2020). Dziecko – media – rozwój. O konsekwencjach obecności mediów w życiu dziecka. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Google Scholar

Błachnio, A., Przepiórka, A., Pantic, I. (2016). Association between Facebook addiction, self-esteem and life satisfaction: A cross-sectional study. Computers in Human Behavior, 55, 701–705. https://dx.doi.org/10.1016/j.chb.2015.10.026 DOI: https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.10.026
Google Scholar

Brzezińska, A., Ziółkowska, B., Appelt, K. (2024). Psychologia rozwoju człowieka. Wydawnictwo GWP.
Google Scholar

Dacka, M. (2024). Wyzwania młodzieżowe – nieświadomość zagrożenia czy presja rówieśników? Niebezpieczne konsekwencje zabaw współczesnych nastolatków. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 24(1), 79–88. https://dx.doi.org/10.15557/PiPK.2024.0011 DOI: https://doi.org/10.15557/PiPK.2024.0011
Google Scholar

Ericson, E. H. (2000). Dzieciństwo i społeczeństwo. Dom Wydawniczy REBIS.
Google Scholar

Flis, J., Dębski, M. (2023). Raport z badania dotyczącego zdrowia psychicznego, poczucia własnej wartości i sprawczości wśród młodych ludzi. Pobrane 22.08.2025 z: https://mlodeglowy.pl/wp-content/uploads/2023/04/MLODE-GLOWY.-Otwarcie-o-zdrowiu-psychicznym_-Raport-final.pdf
Google Scholar

Gaś, Z. B. (2016). Rodzina a profilaktyka zaburzeń w zachowaniu. Wydawnictwo Naukowe Innovatio Press.
Google Scholar

Gaś, Z. B. (2025). Profilaktyka w czasach globalnych zagrożeń. Wydawnictwo Naukowe Innovatio Press.
Google Scholar

Giddens, A. (2021). Socjologia. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Inglot-Kulas, J. (2020). Pomoc psychologiczno-pedagogiczna jako wsparcie potencjału rozwojowego dziecka. Edukacja. Terapia. Opieka, 2, 143–155. https://dx.doi.org/10.52934/eto.18 DOI: https://doi.org/10.52934/eto.18
Google Scholar

Kanclerz, B. (2020). Realizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole – założenia systemowe a rzeczywistość edukacyjna. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 3, 16–25. https://dx.doi.org/10.5604/01.3001.0013.9122 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.9122
Google Scholar

Kowaluk-Romanek, M. (2019). Cyfrowe dzieciństwo. Nowe technologie a rozwój dziecka. Edukacja – Technika – Informatyka, 1(27), 194–201. https://doi.org/10.15584/eti.2019.1.25 DOI: https://doi.org/10.15584/eti.2019.1.25
Google Scholar

Kubiak, H. M. (2022). Zaburzenia zachowania u dzieci – od diagnozy do terapii. Resocjalizacja Polska, 24, 11–23. https://dx.doi.org/10.22432/pjsr.2022.24.02
Google Scholar

Kulesza, M. (2023). Klimat szkoły a zachowania przemocowe uczniów w świetle wybranych badań empirycznych. Seminare. Poszukiwania naukowe, 24, 261–277. https://dx.doi.org/10.21852/sem.2007.24.20 DOI: https://doi.org/10.21852/sem.2007.24.20
Google Scholar

Makaruk, K., Drabarek, K., Popyk, A., Wójcik, S. (2023). Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.
Google Scholar

Michałowska, D. (2020). Zaburzenia więzi u dzieci i młodzieży. W: K. Pujer (red.), Humanistyka i nauki społeczne. Doświadczenia. Konteksty. Wyzwania. Tom 16. Relacje Rodzinne i Międzypokoleniowe. Exante.
Google Scholar

Muskała, M., Karaszewska, H. (red.). (2023). Profilaktyka zachowań ryzykownych – dobre praktyki i dowody naukowe. Wydawnictwo Naukowe UAM. DOI: https://doi.org/10.14746/amup.9788323242529
Google Scholar

Obuchowska, I. (1996). Drogi dorastania: psychologia rozwojowa okresu dorastania, dla rodziców i wychowawców. WSiP.
Google Scholar

Oleszkowicz, A., Senejko, A. (2013). Psychologia dorastania. Zmiany rozwojowe w okresie dorastania. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Poleszak, W. (red.). (2016). Wyzwania i zagrożenia adolescencji. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji.
Google Scholar

Remberk, B. (red.). (2020), Zaburzenia psychiczne u dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie.
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 1798). Pobrane 22.08.2025 r. z: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20230001798/O/D20231798.pdf
Google Scholar

Suchodolska, J. (2016). Młodzież i młodzi dorośli wobec kryzysu indywidualnego – potrzeba wsparcia społecznego w rozwoju psychicznej niezależność. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. DOI: https://doi.org/10.14746/kse.2016.10.18
Google Scholar

Wojtkowska, A., Gąsiorowska, A. (red.). (2024). Profilaktyka, diagnoza i terapia e-uzależnień wśród dzieci i młodzieży: praktyczny podręcznik dla specjalistów pracy z dziećmi i ich rodzinami. Wydawnictwo Liberi Libri. DOI: https://doi.org/10.47943/lib.9788363487690
Google Scholar

Zińczuk, M. (2019). Wagary jako obszar edukacyjnych bezdroży. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 7, 62–76. https://dx.doi.org/10.5604/01.3001.0013.5412 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.5412
Google Scholar