Wypalenie szkolne wśród uczniów – niepokojące zjawisko edukacyjne pojawiające się na coraz wcześniejszych etapach nauki

Aleksandra Gonciarz

doi:10.71358/pow.2603

Opublikowane: 2025-11-12

Tom 643 Nr 8 (2025)

Wypalenie szkolne wśród uczniów – niepokojące zjawisko edukacyjne pojawiające się na coraz wcześniejszych etapach nauki

Aleksandra Gonciarz

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/pow.2603

Abstrakt

Artykuł ma charakter przeglądowy i dotyczy występowania wypalenia szkolnego wśród uczniów. Celem publikacji jest ukazanie ryzyka pojawienia się tego zjawiska na coraz wcześniejszych etapach nauczania oraz zwrócenie uwagi na rolę nauczyciela
w podejmowaniu działań profilaktycznych. Współczesna szkoła jak i rodzice stawiają coraz wyższe wymagania edukacyjne już od pierwszych lat nauki. Z tego powodu często uczniowie mierzą się z presją osiągnięć, ciągłym pośpiechem, stresem a mnogość zajęć dodatkowych staje się ich codziennością. W artykule dokonano analizy uwarunkowań oraz możliwych konsekwencji wypalenia szkolnego. Zwrócono uwagę na potencjalne zagrożenie pojawienia się tego syndromu już wśród uczniów edukacji wczesnoszkolnej. Ponadto opisano rolę nauczyciela w tworzeniu przestrzeni edukacyjnej opartej na budowaniu relacji uczeń–nauczyciel oraz uczeń–uczeń, która może zapobiegać przemęczeniu edukacyjnemu wśród uczniów już od najmłodszych lat.

Słowa kluczowe:

wypalenie szkolne, stres, uczeń, przemiany edukacyjne

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Gonciarz, A. (2025). Wypalenie szkolne wśród uczniów – niepokojące zjawisko edukacyjne pojawiające się na coraz wcześniejszych etapach nauki . Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 643(8), 34–44. https://doi.org/10.71358/pow.2603

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Anvari, A.R.A., Kalali, N.S., Gholipour, A. (2011). How does personality affect on job burnout? International Journal of Trade, Economics and Finance, 2(2), 115–117. https://doi.org/10.7763/IJTEF.2011.V2.88
Google Scholar

Aypay, A. (2011). Elementary school student burnout scale for grades 6–8: A study of validity and reliability. Educational Sciences: Theory & Practice, 11(2), 520–525.
Google Scholar

Aypay, A. (2012). Secondary school burnout scale (SSBS). Educational Sciences: Theory & Practice, 12(2), 782–785.
Google Scholar

Aunola, K., Sorkkila, M., Viljaranta, J., Tolvanen, A., Ryba, T. (2018). The role of parental affection and psychological control in adolescent athletes’ symptoms of school and sport burnout during the transition to upper secondary school. Journal of Adolescence, 69, 140–149. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2018.10.001
Google Scholar

Atroszko, B. (2021). Dlaczego uczniowie polskich szkół są przeciążeni nauką? W: Reviewed Proceedings of the Interdisciplinary Scientific International Conference for PhD Students and Assistants QUAERE 2021 (Vol. XI, s. 566–574). Magnanimitas.
Google Scholar

Awang-Hashim, R., Kaur, A., Noman, M. (2015). The interplay of socio-psychological factors on school engagement among early adolescents. Journal of Adolescence, 45, 214–224. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2015.10.001
Google Scholar

Baker, J.A., Dilly, L.J., Aupperlee, J.L., Patil, S.A. (2003). The developmental context of school satisfaction: School as psychologically healthy environments. School Psychology Quarterly, 2, 207. https://doi.org/10.1521/scpq.18.2.206.21861
Google Scholar

Buczek, A., Łukasik, I.M. (2024). Pułapki edukacji. Pasja, rozwój, motywacja a wolność dziecka. Kultura – Przemiany – Edukacja, tom specjalny, 126–135. https://doi.org/10.15584/kpe.spec.crae.2024.10
Google Scholar

Bulkowski, K., Konarzewski, K. (red.). (2020a). PIRLS 2016. Wyniki międzynarodowego badania osiągnięć czwartoklasistów w czytaniu. https://pirls.ibe.edu.pl/wp-content/uploads/2020/10/Raport-PIRLS-2016.pdf
Google Scholar

Bulkowski, K., Konarzewski, K. (red.). (2020b). TIMSS 2015. Wyniki międzynarodowego badania osiągnięć czwartoklasistów w matematyce i przyrodzie. https://pirls.ibe.edu.pl/wp-content/uploads/2020/10/2015-TIMSS-RaportPL.pdf
Google Scholar

Bulkowski, K., Kaźmierczak, J. (red.). (2023). PIRLS 2021. Wyniki międzynarodowego badania osiągnięć czwartoklasistów w czytaniu. https://pirls.ibe.edu.pl/wp-content/uploads/2023/05/PIRLS_2021_Wyniki-miedzynarodowego-badania-osiagniec-czwartoklasistow-w-czytaniu.pdf
Google Scholar

Bonafé, F.S.S., Maroco, J., Campos, J.A.D.B. (2014). Predictors of burnout syndrome in dentistry students. Psychology, Community & Health, 3(3), 120–130. https://doi.org/ 10.5964/pch.v3i3.86
Google Scholar

Cudo, A., Kopeć, N., Sawicki, K. (red). (2013). Rodzina wobec wyzwań współczesności. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Dobosz-Leszczyńska, D. (red.). (2025). TIMSS 2023. Wyniki międzynarodowego badania osiągnięć czwartoklasistów w matematyce i przyrodzie. https://pirls.ibe.edu.pl/wp-content/uploads/2025/01/RAPORT-TIMSS-2023-WWW.pdf
Google Scholar

Duda, M. (2017). Zmęczenie jako współczesne wyzwanie cywilizacyjne. Edukacja – Technika – Informatyka, 1(19), 152–156. https://doi.org/10.15584/eti.2017.1.21
Google Scholar

Fernández-Zabala, A., Goñi, E., Camino, I., Zulaika, L.M. (2015). Family and school context in school engagement. European Journal of Education and Psychology, 9(2), 1–9. https://doi.org/10.1016/j.ejeps.2015.09.001
Google Scholar

Góralewska-Słońska, A. (2024). Wypalenie szkolne, charakterystyka zjawiska – wzrastające zagrożenie w edukacji. W: Z. Janiszewska-Nieścioruk (red.), (Nie)Nowe Problemy Edukacji i Rehabilitacji Osób z Niepełnosprawnościami o Zróżnicowanych Potrzebach: Kontrowersje – Wyzwania – Konsekwencje zaniechań (s. 101–112). Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego. https://doi.org/10.59444/2024MONredJanr6
Google Scholar

Iuga, I.A., David, O.A., Danet, M. (2023). Student burnout in children and adolescents: The role of attachment and emotion regulation. Children, 10(9), 1443. https://doi.org/10.3390/children10091443
Google Scholar

Lavrijsen, J., Soenens, B., Vansteenkiste, M., Verschueren, K. (2023). When insecure self-worth drains students’ energy: Academic contingent self-esteem and parents’ and teachers’ perceived conditional regard as predictors of school burnout. Journal of Youth and Adolescence, 52(4), 810–825. https://doi.org/ 10.1007/s10964-023-01749-y
Google Scholar

Lewicka-Zelent, A., Tojanowska, E. (2018). Psychospołeczne funkcjonowanie uczniów klas siódmych w zreformowanej szkole podstawowej w kontekście zdrowia psychicznego. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio J, 31(2), 123–144. http://dx.doi.org/10.17951/j.2018.31.2.123-144Muchacka-Cymerman, A., Tomaszek, K. (2017). Syndrom wypalenia w zawodzie nauczyciela i w roli ucznia: Przegląd literaturowy. Forum Oświatowe, 29(2), 95–115.
Google Scholar

Sabran, S., Riswadi, R. Baharun, H., Hidayah, S.N., Siti Aminah, S. (2023). Learning burnout: Teacher's strategy in creating effective learning. Jurnal Obsesi: Jurnal Pendidikan Anak Usia Dini, 7(4), 5005–5015. https://doi.org/10.31004/obsesi.v7i4.4155
Google Scholar

Salmela-Aro, K., Savolainen, H., Holopainen, L. (2009). Depressive symptoms and school burnout during adolescence: Evidence from two cross-lagged longitudinal studies. Journal of Youth and Adolescence, 38, 1316–1327. https://doi.org/ 10.1007/s10964-008-9334-3
Google Scholar

Salmela-Aro, K., Kiuru, N., Leskinen, E., Nurmi, J. E. (2009). School burnout inventory (SBI) reliability and validity. European Journal of Psychological Assessment, 25(1), 48–57. https://doi.org/10.1027/1015-5759.25.1.48
Google Scholar

Salmela-Aro, K., Upadyaya, K. (2014). School burnout and engagement in the context of demands–resources model. British Journal of Educational Psychology, 84, 137–151. https://doi.org/10.1111/bjep.12018
Google Scholar

Salmela-Aro, K., Tang, X., Upadyaya, K. (2022). Study demands-resources model of student engagement and burnout. W: A. Reschly, S. Christenson (red.), Handbook of research on student engagement (s. 77–93). Cham: Springer International Publishing.
Google Scholar

Sęk, H. (2009). Uwarunkowania i mechanizmy wypalenia zawodowego w modelu społecznej psychologii poznawczej. W: H. Sęk (red.), Wypalenie zawodowe. Przyczyny
Google Scholar

i zapobieganie (s. 83–113). Warszawa: WN PWN.
Google Scholar

Schaufeli, W., Martinez, I., Marques-Pinto, A.M., Salanova, M., Bakker, A. (2002). Burnout and engagement in university students: A cross-national study. Journal of Cross-Cultural Psychology, 33(5), 464–481. https://doi.org/10.1177/0022022102033005003
Google Scholar

Silvar, B. (2001). The syndrome of burnout, self-image, and anxiety with grammar school students. Horizons of Psychology, 10(2), 21–32. https://doi.org/10.20419/2001.10.42
Google Scholar

Sitek, M. (red.). (2020). TIMSS 2019. Wyniki międzynarodowego badania osiągnięć czwartoklasistów w matematyce i przyrodzie. https://pirls.ibe.edu.pl/wp-content/uploads/2020/12/TIMSS-2019-Raport-07.pdf
Google Scholar

Tłuściak-Deliowska, A. (2014). Klimat szkoły jako przestrzeń badań. Wątpliwości i wyzwania. Ruch Pedagogiczny, 4, 141–147.
Google Scholar

Tomaszek, K. (2016). Socjo-psychologiczne uwarunkowania utraty zaangażowania w aktywność szkolną. Rocznik Komisji Nauk Pedagogicznych, 69, 63–79.
Google Scholar

Tomaszek, K., Muchacka-Cymerman, A. (2018a). Wybrane środowiskowe przyczyny syndromu wypalenia uczniów ze szkół gimnazjalnych. Kwartalnik Pedagogiczny, 2(248), 109–126.
Google Scholar

Tomaszek, K., Muchacka-Cymerman, A. (2018b). Radzenie sobie ze stresem i patogenny wzór zachowania A jako predyktory wypalenia szkolnego uczniów. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 21(3), 67–76.
Google Scholar

Tomaszek, K., Muchacka-Cymerman, A. (2020). Wypalenie szkolne u adolescentów: Raport z badań polsko-amerykańskich. Kraków: Wydawnictwo Petrus.
Google Scholar

Tomaszek, K., Muchacka-Cymerman, A. (2021). The mediation effect of dark personality traits and sense of coherence on the association between emotional dysregulation and student burnout. International Journal of Work Organisation and Emotion, 12(4), 283–302. https://doi.org/10.1504/IJWOE.2021.10041630
Google Scholar

Wilsz, J. (2009). Przyczyny wypalenia uczniów w procesie edukacyjnym. W: Cz. Plewka (red.), Ku dobrej szkole. Cywilizacyjne dylematy współczesnej edukacji. Radom: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Eksploatacji PIB.
Google Scholar

Wojtowicz, E. (2014). Motywowanie do szczęścia poprzez wspieranie autonomii dziecka – perspektywa teorii autodeterminacji. Fides et Ratio, 3(19), 29–37.
Google Scholar