Edukacja zróżnicowana ze względu na płeć – remedium na problemy edukacji szkolnej chłopców i dziewcząt?

Karolina Filipowicz

doi:10.71358/pow.2602

Opublikowane: 2025-11-12

Tom 643 Nr 8 (2025)

Edukacja zróżnicowana ze względu na płeć – remedium na problemy edukacji szkolnej chłopców i dziewcząt?

Karolina Filipowicz

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.71358/pow.2602

Abstrakt

W artykule ukazana została problematyka edukacji chłopców i dziewcząt w kontekście występujących różnic międzypłciowych, jak również wad szkół o charakterze koedukacyjnym. Celem artykułu było odnalezienie rozwiązania, które umożliwiłoby uniknięcie problemów i różnic pojawiających się w procesie kształcenia zarówno chłopców, jak i dziewczynek. W ramach rozwiązania problemów wynikających z edukacji o modelu koedukacyjnym, jako remedium zaproponowano szkoły zróżnicowane ze względu na płeć. Wskazano także, jakie korzyści dla uczniów płyną z uczęszczania do szkół jednopłciowych. Przywołane na potrzeby artykułu badania wskazują na korzyści z nauki w szkołach jednopłciowych pod względem równości, doboru metod dydaktycznych, relacji wychowawczych, motywacji do nauki oraz efektywności kształcenia. Dokonana analiza badań oraz podjęta refleksja nad problemami wynikającymi z koedukacyjnego charakteru kształcenia nie tylko zwraca uwagę na nierówności pojawiające się w tym modelu edukacyjnym, ale także zwraca szczególna uwagę na potrzebę zainteresowania szkołami zróżnicowanymi ze względu na płeć. W artykule przywołuje się również alternatywę, jaką są szkoły dualne, które potencjalnie mogą łączyć zalety obu omawianych placówek.

Słowa kluczowe:

szkoły koedukacyjne, szkoły jednopłciowe, szkoły dualne, edukacja, nierówności edukacyjne

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Filipowicz, K. (2025). Edukacja zróżnicowana ze względu na płeć – remedium na problemy edukacji szkolnej chłopców i dziewcząt? . Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 643(8), 19–33. https://doi.org/10.71358/pow.2602

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Białecka, B. (2014). Płeć społeczna a płeć biologiczna w procesie wychowania. Fides et Ratio, 18, 51–63. Pobrane z: https://www.stowarzyszeniefidesetratio.pl/kwartlnik18.html (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Biskup, B. (2014). Prywatne-publiczne-polityczne. Genderowe konteksty edukacji. Rocznik Pedagogiczny, 34, 203–216. Pobrane z: https://journals.pan.pl/rp/124049 (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Bulkowski, K., Dobosz-Leszczyńska, W., Kaźmierczak, J. (2023). Umiejętności polskich nastolatków. Najważniejsze wyniki badania OECD PISA 2022. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych. Pobrane z: https://ibe.edu.pl/images/badania/PISA2022/PISA2022_najwazniejsze_wyniki_badania.pdf (dostęp: 8.08.2025).
Google Scholar

Caplice, K. (1994). The case for public single-sex education. Harvard Journal of Law & Public Policy, 18(1), 227–291.
Google Scholar

Desperak, I. (2013). Płeć zmiany. Zjawisko transformacji w Polsce z perspektywy gender. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Google Scholar

Dormus, K. (2004). Koedukacja – teoria i praktyka na ziemiach polskich na początku XX wieku. Rozprawy z Dziejów Oświaty, 43, 53–92. Pobrane z: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/rozprawy-z-dziejow-oswiaty/2004-tom-43/rozprawy_z_dziejow_oswiaty-r2004-t43-s53-92.pdf (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Dryden, G., Vos, J. (1999). The learning revolution: To change the way the world learns (2nd ed.). Kalifornia: Jalmar Press.
Google Scholar

Dzierzgowska, A. (2008). Kilka uwag o szkole, wychowaniu i równości. W: B. Stępień, A. Synakiewicz (red.), Przeciwdziałanie przemocy i przemocy seksualnej wobec dziewcząt. Poradnik dla nauczycielek i nauczycieli (s. 9–17). Warszawa: Fundacja Feminoteka. Pobrane z: https://feminoteka.pl/publikacje/przeciwdzialanie-przemocy-i-przemocy-seksualnej-wobec-dziewczat-poradnik-dla-nauczycieli-i-nauczycielek (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Ecler-Nocoń, B. (2015). Dziewczęta i chłopcy, razem czy osobno?: dwie perspektywy postrzegania edukacji. Studia z Teorii Wychowania, 6, 1(10), s. 161–175. Pobrane z: studia_z_teorii_wychowania-r2015-t6-n1_10-s161-175.pdf (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Filipowicz, K. (2023). Edukacja szkolna chłopców i dziewczynek – perspektywa retrospektywna studentów i studentek Akademii Pedagogiki Specjalnej. Nieopublikowana praca licencjacka. Warszawa: Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.
Google Scholar

Gneezy, U., Niederle, M., Rustichini, A. (2003). Performance in competitive environments: gender differences.The Quarterly Journal of Economics, 118(3), s. 1049–1074.
Google Scholar

Govier, E., Salisbury, G. (2000). Age-related sex differences in performance on a side-naming spatial task. Psychology, Evolution & Gender, 2, 209–222.
Google Scholar

Hałaburda, E. (2020). Rodzinno-środowiskowe uwarunkowania wyników nauki. Kultura i Edukacja, 1, 110–122. Pobrane z: https://czasopisma.marszalek.com.pl/pl/10-15804/kie/6091-kie2020107?utm_source=chatgpt.com (dostęp. 8.08.2025).
Google Scholar

Hughes, T.A. (2006–2007). The advantages of single-sex education. National Forum of Educational Administration and Supervision Journal, 23(2), 5–13. Pobrane z: https://eric.ed.gov/?id=ED492000 (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Koniewski, M., Mazelanik, R. (2017). Razem czy osobno?: przegląd badań nad edukacją zróżnicowaną ze względu na płeć. Edukacja, 3(142), 20–36. Pobrane z: https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/62448 (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Koniewski, M., Mazelanik, R. (2018). Teoretyczne uzasadnienia edukacji zróżnicowanej ze względu na płeć. Edukacja, 1(144), s. 5–18. Pobrane z: https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/62449 (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Mandrysz, W. (2003). Płeć: między biologia a kulturą. Pisma Humanistyczne, 5, 182–198. Pobrane z: https://bazhum.muzhp.pl/ (dostęp: 15.04.2022).
Google Scholar

Nadgórny, K. (2008) Kobiety do szydełkowania, mężczyźni do matematyki: o niejasnościach wokół edukacji zróżnicowanej. Kultura i Edukacja, 3, 88–101. Pobrane z: kultura_i_edukacja-r2008-t-n3-s88-101.pdf (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Nowak-Dziemianowicz, M. (2014). Różni czy tacy sami? Dziewczynki i chłopcy jako przedmiot i podmiot edukacji. W: B. Kutrowska, A. Pereświet-Sołtan (red.), Poprzez praktykę do profesjonalizmu. Przygotowanie do zawodu nauczyciela (s. 123–147). Wrocław: Dolnośląska Szkoła Wyższa.
Google Scholar

Pankowska, D., Chomczyńska-Rubacha, M. (2015). Formalne podstawy edukacji a polityka gender mainstreaming. Studia Edukacyjne, 36, 55–72. Pobrane z: https://repozytorium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/7e44ce0e-6305-4689-9950-681a758a3ed6/content (dostęp: 9.08.2025).
Google Scholar

Pilch, T. (2003). Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. T. 2, G–Ł. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie ŻAK.
Google Scholar

Quinn, P.C., Liben, L.S. (2008). A sex difference in mental rotation in young infants. Psychological Science, 19, 1067–1070.
Google Scholar

Riordan, C.H. (1990). Girls and boys in school: together or separate? New York: Teachers College Press.
Google Scholar

Riordan, C.H. (1994). Single-gender schools: outcomes for African and Hispanic Americans. Research in Sociology of Education and Socialization, 10, 177–205.
Google Scholar

Riordan, C.H. (2011). The value of single sex education. Twenty five years of high quality research. Third Intenational Congress of the European Association for Single Sex Education. Warszawa: EASSE.
Google Scholar

Riordan, C.H. (2015). Single-sex schools: a place to learn. Lanham–Londyn: Rowman & Littlefield.
Google Scholar

Sadker, M., Sadker, D. (1995). Failing at fairness: How our schools cheat girls. New York: Touchstone.
Google Scholar

Stanworth, M. (1998). Gilrs on the margins: A study of gender divisions in the classroom. W: G. Weiner, M. Arnot (red.), Gender under scrutiny: New inquiries in education (s. 12–17). Londyn: Unwin Hyman.
Google Scholar

Szymański, M.J. (2013). Socjologia edukacji. Zarys problematyki. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Unterhaler, E. (2013). Edukacja, zdolności i sprawiedliwość społeczna. Filozofia Publiczna Edukacja Demokratyczna, 2(1), 6–26.
Google Scholar

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. 2017 poz. 59). Pobrane z: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20170000059/U/D20170059Lj.pdf (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar

Voyer, D., Voyer, S, Bryden, M.P. (1995). Magnitude of sex differences in spatial abilities: A meta-analysis and consideration of critical varables. Psychological Bulletin, 177, 150–270.
Google Scholar

Ziółkowski, P. (2022). Wpływ alternatywnego nauczania na rozwój uczniów, nauczycieli, środowiska szkolnego. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy, seria Edukacja – Rodzina – Społeczeństwo, 40(7), 36–54. Pobrane z: https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-2450-9760-year-2022-article-2c85f517-07ab-3c4f-8cc3-60fa7cf0e312 (dostęp: 1.03.2025).
Google Scholar