Kształtowanie kompetencji XXI wieku jako zadanie szkoły

Mirosław Józef Szymański

doi:10.71358/ezu.2231

Opublikowane: 06-06-2025

Nr 9 (2024)

Kształtowanie kompetencji XXI wieku jako zadanie szkoły

Mirosław Józef Szymański

Dział: I. Filozoficzne, psychologiczne i pedagogiczne konteksty oświaty

https://doi.org/10.71358/ezu.2231

Abstrakt

Kształtowanie kompetencji umożliwiających sprawne funkcjonowanie w zmediatyzowanym i zróżnicowanym kulturowo społeczeństwie XXI wieku staje się najważniejszym zadaniem szkół w okresie gwałtownej zmiany społecznej. Profil i zakres tych kompetencji nie jest oczywistym zbiorem wynikającym z realizowanych treści programów szkolnych. Odnosi się on bowiem do obszarów życia młodzieży daleko wykraczających poza schematy kształcenia i stanowi podwaliny do mierzenia się z dynamicznymi zmianami społeczno-kulturowymi, w których dużą rolę odgrywa świat relacji w przestrzeni realnej i cyfrowej. Zaprezentowany tekst jest spojrzeniem na klasyfikację kompetencji przyszłości zaproponowanych przez J. Lamri, poszerzoną o postulowane przez Autora do kształtowania w środowisku szkoły polskiej.

Słowa kluczowe:

kompetencje przyszłości, zadania szkoły, kompetencje społeczne, kompetencje funkcjonalne

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Szymański, M. J. (2025). Kształtowanie kompetencji XXI wieku jako zadanie szkoły. Edukacja Zawodowa I Ustawiczna, (9), 49–64. https://doi.org/10.71358/ezu.2231

Cited by / Share

Bibliografia

Bliskie i dalekie cele wychowania (1987) (przeł. I. Wojnar), PWN.
Google Scholar

Dąbrowski, Ł., Zoborek M. (2011). Współpraca i zespołowość. W: J. Szomburg (red.). Jakich kompetencji potrzebują Polacy? Przesłania Forum Kompetencji VI Kongresu Obywatelskiego, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową.
Google Scholar

Edukacja jest w niej ukryty skarb (1998). Raport dla UNESCO Międzynarodowej Komisji do spraw Edukacji dla XXI wieku pod przewodnictwem Jacquesa Delorsa (przeł. W. Rabczuk), Wydawnictwo UNESCO – Stowarzyszenie Oświatowców Polskich.
Google Scholar

Elias, N. (2008). Społeczeństwo jednostek (przeł. E. Stawiński). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Gerlach, R. (2017). Wstęp. W: R. Gerlach (red.), Edukacja dla przyszłości w świetle wyzwań XXI wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Giddens, A., Sutton, P. H. (2014). Socjologia. Kluczowe pojęcia (przeł. O. Siara, P. Tomanek). PWN.
Google Scholar

Goldberg, E. (2018). Kreatywność. Mózg w dobie innowacji (przeł. A i M. Binderowie). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Gralewski, J. (2022). Niedostrzegana kreatywność. Trafność ocen kreatywności
Google Scholar

uczniów dokonywanych przez nauczycieli liceów i jej uwarunkowania, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Google Scholar

Ingarden, R. (1998). Książeczka o człowieku. Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Kampylis, P., Valtanen, J., (2010). Redefining creativity – analyzing definitions, collocations and consequences. The Journal of Creative Behavior, 44(3), s. 93–97. DOI: https://doi.org/10.1002/j.2162-6057.2010.tb01333.x
Google Scholar

Karwowski, M. (2009a). Klimat dla kreatywności. Koncepcje, metody, badania. Difin.
Google Scholar

Karwowski, M. (2009b). Zgłębianie kreatywności. Studia nad poziomu i stylu twórczości, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa.
Google Scholar

Kwieciński, Z. (1999), Edukacja wobec nadziei i zagrożeń współczesności, W: J. Kozielecki (red.), Humanistyka przełomu wieków. Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Google Scholar

Lamri, J. (2021). Kompetencje XXI wieku. Kreatywność, Komunikacja, Krytyczne myślenie, Kooperacja (przeł. A. Zręda). Wolters Kluwer.
Google Scholar

Łaszczyk. J. (1997). Relacja uczeń – mistrz jako podstawa dla pedagogiki twórczości, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej.
Google Scholar

Morańska, D. (red.) (2015). Edukacja w cyberprzestrzeni. Nowe wyzwania i problemy badawcze. Wyższa Szkoła Biznesu.
Google Scholar

Mydłowska, B. (2021). Hejt wśród młodzieży jako współczesne wyzwanie peda-
Google Scholar

gogiczne – zarys problematyki. W: J. Szempruch, J. Smyła, M. Kwaśniewska (red.), Edukacja wobec wyzwań zmieniającego się świata, Kieleckie Towarzystwo Naukowe.
Google Scholar

Nęcki, Z. (2012). Trudności negocjacyjne w środowisku międzykulturowym, Wydawnictwo Adam Marszałek, Gnieźnieńska Szkoła Wyższa.
Google Scholar

Nikitorowicz J. (2023). Odpowiedzialność nauczycieli za kształtowanie się zakresu tożsamości indywidualnej. W: I. Nowosad, M. Szymański (red.), Szkoła i nauczyciel. Rozwój nauczyciela i rozwój szkoły (s. 151–162), Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Google Scholar

Nowicka-Kozioł, M. (1997). Odpowiedzialność w świetle alternatyw współczesnego humanizmu. Wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.
Google Scholar

Nowosad, I. (2003). Edukacja i zmiana – konteksty i zależności. Edukacja, 4, s. 5–12.
Google Scholar

Plichta, P. (2019). Przemoc rówieśnicza – wprowadzenie w problematykę. W: P. Kostyła (red.), Szkoła równych szans. Namysł teoretyczny i rozwiązania praktyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Radziewicz-Winnicki, A. (1995). Modernizacja niedostrzeganych obszarów rodzimej edukacji. Wydawnictwo „Śląsk”.
Google Scholar

Schulz, R. (1996). Studia z innowatyki pedagogicznej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika.
Google Scholar

Suchodolski, B. (1970). Edukacja narodu 1918–1968. Wiedza Powszechna.
Google Scholar

Suchodolski, B. (1974). O wychowaniu nowego człowieka. Rocznik Pedagogiczny, t. 2, s. 5–17.
Google Scholar

Suchodolski, B. (1988). Rola edukacji we współczesnej cywilizacji. Edukacja, 3.
Google Scholar

Sztompka, P. (2007). Socjologia zmian społecznych. Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

Tadeusiewicz, R. (2014). Nowe szanse, nowe wyzwania i nowe zagrożenia dla edukacji związanej z rosnącą imersją uczniów w cyberprzestrzeni. Studia Edukacyjne, 33, s. 69–93. DOI: https://doi.org/10.14746/se.2014.33.5
Google Scholar

Kołakowski, L. (2022). O przeszłości i o przyszłości. W: L. Kołakowski (red.), Mini wykłady o maxi sprawach. Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

Mendel, M., Theiss, W. (2019). Pamięć i miejsce. Perspektywa społeczno-edukacyjna. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Google Scholar

Potyrała, K., Czerwiec, K., Kowal, S. (2018). Kompetencje kulturowe młodzieży. Uwarunkowania edukacyjne. Wydawnictwo Libron – Filip Lohner.
Google Scholar

Pyżalski, J. (2011). Agresja elektroniczna wśród dzieci i młodzieży. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Google Scholar

Reykowski, J. (1999). Kolektywizm i indywidualizm jako kategorie opisu zmiany społecznej i mentalności. W: K. Galikowski, J. Jedlicki, J. Kochanowicz, T. Kowalik, K. Obuchowski, J. Reykowksi, J. Szacki, W. Wesołowski (reds.), Indywidualizm a kolektywizm. IFiS PAN.
Google Scholar

Robinson, K., Aronica, L. (2015). Kreatywne szkoły. Oddolna rewolucja, która zmienia edukację (przeł. A. Baj). Wydawnictwo Element.
Google Scholar

Sztompka, P. (2007). Socjologia zmian społecznych. Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

Tischner, J. (2001). Wprowadzenie. W: Filozofia dramatu. Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

Wróblewska, W. (2019). Trendy we współczesnej dydaktyce. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Google Scholar

Zjazun, I. A. (2005). Mistrzostwo pedagogiczne (przeł. I. Zjazun, F. Szlosek). Wydawnictwo Instytutu Technologii Eksploatacji.
Google Scholar