Latin American education at the end of the XX century - early XXI century: epistemologies of the South versus education in complexities

Ołena Żyżko; Gali-Alexandra Beltrán

doi:10.71358/ezu.2198

Opublikowane: 06-06-2025

Nr 9 (2024)

Edukacja w Ameryce Łacińskiej na przełomie XX i XXI wieku: epistemologie Południa a edukacja kompleksowa

Ołena Żyżko

, Gali-Alexandra Beltrán

Dział: III. Międzynarodowe doświadczenia w kształceniu nauczycieli i pedagogów-andragogów

https://doi.org/10.71358/ezu.2198

Abstrakt

W niniejszej pracy przedstawiamy wyniki teoretycznych badań pedagogicznych, których celem było określenie teoretycznych, politycznych i ideowych trendów przenikających latynoamerykański obszar edukacyjny od końca XX wieku do początku trzeciej dekady XXI w. – a więc czasu, w którym możliwe było uzyskanie wsparcia dla rozwoju nowych paradygmatów w edukacji regionalnej, w szczególności w kontekście analizy epistemologii Południa i złożoności edukacyjnej. Autorzy stwierdzili, że od końca XX wieku do początku trzeciej dekady XXI wieku na edukację LATAM wpływają lewicowe tendencje teoretyczne, polityczne i ideologiczne, które opowiadają się za rozwojem tzw. Południa pełnego kultywowania i ochrony tradycji. Z drugiej strony, jako jej alternatywa, od końca XX wieku kształtowała się złożoność edukacyjna wraz z wizją zracjonalizowanego i laickiego życia społecznego, tworząc nowe paradygmaty edukacji w regionie.

Słowa kluczowe:

Latynoamerykańska dziedzina edukacji, trendy teoretyczne, , polityczne i ideologiczne; epistemologie Południa, złożoność edukacyjna

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Żyżko, O., & Beltrán, G.-A. (2025). Edukacja w Ameryce Łacińskiej na przełomie XX i XXI wieku: epistemologie Południa a edukacja kompleksowa. Edukacja Zawodowa I Ustawiczna, (9), 289–300. https://doi.org/10.71358/ezu.2198

Cited by / Share

Bibliografia

Baudelot, Ch., Establet R. (1981). La escuela capitalista. Siglo Veintiuno.
Google Scholar

Bauman, Z. (2003). Modernidad líquida. Editorial Fondo de Cultura Económica.
Google Scholar

Beck, U., Giddens, A., Lash, S. (2001). Modernización reflexiva: política, tradición y estética en el orden social moderno. Alianza.
Google Scholar

Boaventura de Sousa, S. (2009). Una epistemología del sur: la reinvención del conocimiento y la emancipación social. Siglo XXI-CLACSO.
Google Scholar

CEPAL-STAT (2022). Principales cifras de América Latina y el Caribe, CEPAL, en: https://statistics.cepal.org/portal/cepalstat/index.html?lang=es (20.12.2023).
Google Scholar

Díaz Barriga, A. (1995). La escuela en el debate modernidad-posmodernidad, De Alba, A. La escuela en el debate de la modernidad-posmodernidad. Posmodernidad y educación. CESU-UNAM.
Google Scholar

Frade Rubio, L. (2022). La Nueva escuela mexicana y las epistemologías del Sur, Nexos. Distancia por tiempos. Reforma educativa, Julio 27, 2022, https://educacion.nexos.com.mx/la-nueva-escuela-mexicana-y-las-epistemologias-del-sur/ (27.07.2023).
Google Scholar

Freire, P. (2012). Pedagogía de la indignación. Cartas pedagógicas en un mundo revuelto. Siglo XXI Editores.
Google Scholar

Freire, P. (2002). Cartas a quien pretende enseñar. Siglo Veintiuno Editores.
Google Scholar

Harari, Y. (2014). De animales a dioses. Breve historia de la humanidad. Penguin Random House Grupo Editorial.
Google Scholar

Lourau, R. (1975). El análisis institucional. Buenos Aires: Amorrortu Editores.
Google Scholar

Maldonado, C. (2014). ¿Qué es eso de pedagogía y educación en complejidad?, Intersticios Sociales, No. 7, marzo-agosto, 2014, El Colegio de Jalisco (pp. 1-23), http://www.scielo.org.mx/pdf/ (15.06.2023).
Google Scholar

Mamardashvili, M. (2020). A Spy for an Unknown Country: Essays and Lectures by Merab Mamardashvili. Ibidem Press.
Google Scholar

Morin, E. (2003). Introducción al pensamiento complejo. Gedisa.
Google Scholar

Pagels, H. (1989). Los sueños de la razón. El ordenador y las nuevas ciencias de la complejidad. Gedisa.
Google Scholar

Pupo, R. (2017). La cultura y su aprehensión ecosófica: una visión ecosófica de la cultura. Alemania, Editorial Académica Española.
Google Scholar

Rodríguez, M. (2022). Trans-formación ecosófica: rupturas asignificantes en el docente venezolano, Revista Tópicos Educacionais, Pernambuco, 2(28), 100-119.
Google Scholar

SEGOB-SEP (2022). Boletín SEP no 206 Más de 29 millones de alumnos de educación básica, media superior y normales inician Ciclo Escolar 2022-2023: SEP, 28 de agosto de 2022. SEGOB-SEP, https://www.gob.mx/sep/es/articulos/boletin-sep-no-206 (10.01.2024).
Google Scholar

SEP (2022). Plan y programas de estudio. Educación básica 2022. SEP, https://info-basica.seslp.gob.mx/wp-content/uploads/2022/07/ULTIMA-VERSION-Plan-de-estudios-de-la-educacion-basica-2022-20-6-2022.pdf (10.01.2024).
Google Scholar

Touraine, A. (1994). Critica de la modernidad. FCE.
Google Scholar

Tunnermann, C. (2001). Universidad y sociedad. Balance histórico y perspectivas desde América Latina. Hispamer.
Google Scholar

UNESCO-IE (Instituto de Estadística de la Organización de las Naciones Unidas para la Educación, la Ciencia y la Cultura (2022). Gasto público en educación, total (% del PIB). Todos los países y economías, https://datos.bancomundial.org/indicator/SE.XPD.TOTL.GD.ZS (01.03.2024).
Google Scholar

Weber, M. (1984). Estructuras y funcionamiento de la dominación: los tres tipos de dominación legítima, en Economía y sociedad, 7-a edición. FCE.
Google Scholar

Zhizhko, E., Beltrán, G. (2022). Education for peace in new socioeconomic conditions, Journal of Continuing Education Edukacja zawodowa i ustawiczna, 1, 11-24.
Google Scholar