Rozważania nad podmiotowością a niepełnosprawność – u źródeł współczesnego ujęcia i w perspektywie interdyscyplinarnej

Joanna Głodkowska

Opublikowane: 2014-06-30

Tom 24 Nr 2 (2014)

Rozważania nad podmiotowością a niepełnosprawność – u źródeł współczesnego ujęcia i w perspektywie interdyscyplinarnej

Joanna Głodkowska

Abstrakt

Artykuł rozpatruje podmiotowość jako wymiar integrujący funkcjonowanie człowieka, nadający mu tożsamość, indywidualność w relacjach z otoczeniem. Autorka odwołuje się do ujęć interdyscyplinarnych, co pozwala prowadzić analizy z uwzględnieniem m.in. takich czynników, jak: możliwości i potencjał rozwojowy, aktywność związana z doskonaleniem środowiska życia i konstruowaniem samego siebie, unikatowość i samorealizacja, samodzielność i kontrola poznawcza. Na gruncie pedagogicznym rozważania wskazały na wychowanie jako proces kształtowania podmiotowości. W zakresie pedagogiki specjalnej artykuł podkreśla rolę podmiotowości w konstruowaniu jednego z istotnych paradygmatów tego obszaru poznania teoretycznego i praktyki.

Słowa kluczowe:

podmiotowość, niepełnosprawność, kontrola poznawcza, potencjał rozwojowy, autonomia, wewnątrzsterowność, tożsamość, paradygmaty pedagogiki specjalnej

Inne teksty tego samego autora

1 2 > >>

Pobierz pliki

Zasady cytowania

Głodkowska, J. (2014). Rozważania nad podmiotowością a niepełnosprawność – u źródeł współczesnego ujęcia i w perspektywie interdyscyplinarnej. Człowiek - Niepełnosprawność - Społeczeństwo, 24(2). Pobrano z https://czasopisma.aps.edu.pl/index.php/cns/article/view/323

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bałachowicz, J. (2009). Style działań edukacyjnych nauczycieli klas początkowych. Między uprzedmiotowieniem a podmiotowością. Warszawa: Wydawnictwo WSP TWP – Wydawnictwo Comandor.
Google Scholar

Bartnik, Cz. (2013). Personalizm. Lublin: KUL.
Google Scholar

Bauman, Z. (2000a). Globalizacja. Warszawa: PIW.
Google Scholar

Bauman, Z. (2000b). Ponowoczesność jako źródło cierpień. Kraków: Wydawnictwo Sic!.
Google Scholar

Bauman, Z. (2003). Razem osobno. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Bielik-Robson, A. (2001). Wstęp. W: Ch. Taylor, Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej. (s. VII–LIV). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Błesznowski, B. (2009). Batalia o człowieka. Genealogia władzy Michela Foucaulta jako próba wyzwolenia podmiotu. Warszawa: Wydawnictwa UW.
Google Scholar

Bruner, J.S. (1978). Poza dostarczone informacje. Studia z psychologii poznania. Warszawa: PWN. Carr, A. (2009). Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu i ludzkich siłach. Poznań: Zysk i S-ka.
Google Scholar

Czapiński, J. (red.). (2004). Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Diener, E., Biswas-Diener, R. (2010). Szczęście. Odkrywanie bogactwa psychicznego. Sopot: Smak Słowa.
Google Scholar

Dybwad, G., Bersani, H.J. (1996). New Voices: Self-Advocacy by People with Disabilities. Cambridge, MA: Brookline Books.
Google Scholar

Dykcik, W. (red.). (1996). Społeczeństwo wobec autonomii osób niepełnosprawnych. Poznań: Wydawnictwo Eruditus.
Google Scholar

Dykcik, W. (2005). Pedagogika specjalna wobec aktualnych sytuacji i problemów osób niepełnosprawnych. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego.
Google Scholar

Foucault, M. (1998). Nadzorować i karać. Narodziny więzienia. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Google Scholar

Foucault, M. (2013). Hermeneutyka podmiotu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Głodkowska, J. (2012). Konstruowanie umysłowej reprezentacji świata. Diagnoza, możliwości rozwojowe i edukacyjne dzieci z lekką niepełnosprawnością intelektualną – w aspekcie stałości i zmienności w pedagogice specjalnej. Warszawa: Wydawnictwo APS.
Google Scholar

Głodkowska, J. (2014). Autorstwo życia a niepełnosprawność – ponawiane odczytywanie idei normalizacji. Człowiek – Niepełnosprawność – Społeczeństwo, 1, 75–97.
Google Scholar

Goffman, E. (1981). Człowiek w teatrze życia codziennego. Warszawa: PIW.
Google Scholar

Goffman, E. (2005). Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości. Gdańsk: GWP.
Google Scholar

Gombrowicz, W. (2002). Ferdydurke. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Gombrowicz, W. (2004). Dziennik 1953–1956. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Grzegorzewska, M. (1964). Pedagogika specjalna. Warszawa: WSPS im. Marii Grzegorzewskiej.
Google Scholar

Gurycka, A. (1999). Podmiotowość – postulat dla wychowania. W: E. Kubiak-Szymborska (red.), Podmiotowość w wychowaniu. Między ideą a realnością. Bydgoszcz: Wydawnictwo Wers.
Google Scholar

Haeffner, G. (2006). Wprowadzenie do antropologii filozoficznej. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar

Hulek, A. (1994). Świat ludziom niepełnosprawnym. Toruń: Wydawnictwo UMK.
Google Scholar

Jarymowicz, M. (2009). Psychologiczne podstawy podmiotowości. Szkice teoretyczne. Studia empiryczne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Kobylańska, A. (2007). Podmiotowość we wczesnym wspomaganiu rozwoju – refleksje terapeuty. W: Cz. Kosakowski, A. Krause, A. Żyta (red.), Osoba z niepełnosprawnością intelektualną w systemie rehabilitacji, edukacji i wsparcia społecznego. (s. 93–97). Olsztyn: Wydawnictwo UWM.
Google Scholar

Kofta, M. (1983). Wolność wyboru. W: X. Gliszczyńska (red.), Człowiek jako podmiot życia społecznego. (s. 103–129). Wrocław: PAN.
Google Scholar

Kofta, M. (1989). Orientacja podmiotowa: zarys modelu. W: A. Gurycka (red.), Podmiotowość w doświadczeniach wychowawczych dzieci i młodzieży. (s. 35–58). Warszawa: Wydawnictwa UW.
Google Scholar

Kopeć, D. (2009). Osoba z głęboką niepełnosprawnością intelektualną w systemie edukacji. W: Z. Janiszewska-Nieścioruk (red.), Problemy edukacji integracyjnej dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną. (s. 133–144). Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Kopeć, D. (2013). Rzeczywistość (nie)edukacyjna osoby z głęboką niepełnosprawnością intelektualną. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Google Scholar

Kosakowski, Cz. (2003). Niepełnosprawność ludzka – perspektywa zmiany spojrzenia. Ars Educandi, 3.
Google Scholar

Kosakowski, Cz., Krause, A. (red.). (2004). Rehabilitacja, opieka i edukacja specjalna w perspektywie zmiany. Dyskursy pedagogiki specjalnej 3. Olsztyn: Wydawnictwo UWM.
Google Scholar

Kościelska, M. (1995). Oblicza upośledzenia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Kozielecki, J. (1996). O człowieku wielowymiarowym. Eseje psychologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Google Scholar

Kozielecki, J. (2000). Koncepcje psychologiczne człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak. Krause, A. (2005). Człowiek niepełnosprawny wobec przeobrażeń społecznych. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Krause, A. (2010). Współczesne paradygmaty pedagogiki specjalnej. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Kubiak-Szymborska, E. (2003). Podmiotowość młodzieży akademickiej. Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Kupisiewicz, Cz. (2002). Progresywizm. Ruch Pedagogiczny, 1/2, 91–99.
Google Scholar

Lewowicki, T. (1995). Stałość i zmienność w naukach pedagogicznych. W: A.W. Maszke (red.), Stałość i zmienność w naukach pedagogicznych. Olsztyn: WSP.
Google Scholar

Luckasson, R., Borthwick-Duffy, S., Buntinx, W.H.E., Coulter, D.L., Craig, E.M., Reeve, A.,Schalock, R.L., Snell, M., Spitalnik, D.M., Spreat, S., Tasse, M.J. (2002). Mental Retardation: Definition, Classification, and Systems of Supports. Washington, DC: American Association on Mental Retardation.
Google Scholar

Maslow, A. (1986). W stronę psychologii istnienia. Warszawa: PAX.
Google Scholar

Maslow, A. (2013). Motywacja i osobowość. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Montessori, M. (1913). Domy dziecięce. Metoda pedagogiki naukowej stosowana w wychowaniu najmłodszych dzieci. Warszawa: Lindenfeld.
Google Scholar

Obuchowska, I. (1987). Obecne i nieobecne paradygmaty w pedagogice specjalnej. Kwartalnik Pedagogiczny, 4, 29–33.
Google Scholar

Obuchowska, I. (1996). O autonomii w wychowaniu niepełnosprawnych dzieci i młodzieży. W: W. Dykcik (red.), Społeczeństwo wobec autonomii osób niepełnosprawnych. (s. 25–31). Poznań: Wydawnictwo Eruditus.
Google Scholar

Obuchowski, K. (2000). Człowiek intencjonalny, czyli o tym, jak być sobą. Poznań: Rebis.
Google Scholar

Podgórska-Jachnik, D. (2009). Pedagogika specjalna w pogoni za uciekającym podmiotem. W: Pedagogika specjalna. Różne poszukiwania – wspólna misja. Pamięci Profesora Jana Pańczyka. Praca zbiorowa. (s. 165–179). Warszawa: Wydawnictwo APS.
Google Scholar

Rogers, C.R. (2002). O stawaniu się osobą. Poznań: Rebis.
Google Scholar

Rogers, C.R. (2012). Sposób bycia. Poznań: Rebis.
Google Scholar

Schalock, R.L., Keith, K.D., Verdugo, M.A., Gomez, L.E. (2010). Quality of life model development and use in the field of intellectual disability. W: E. Kober (red.), Enhancing the Quality of Life for People with Intellectual Disabilities: From Theory to Practice. (s. 17–32). New York: Springer.
Google Scholar

Seligman, M.E.P. (2000). Co możesz zmienić, a czego nie możesz ucząc się akceptować siebie. Poznań: Media Rodzina.
Google Scholar

Seligman, M.E.P. (2002). Authentic Happiness. New York: Free Press.
Google Scholar

Seligman, M.E.P. (2004). Psychologia pozytywna. W: J. Czapiński (red.), Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka. (s. 18–33). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Seligman, M.E.P. (2005). Prawdziwe szczęście. Psychologia pozytywna a urzeczywistnienie naszych możliwości trwałego spełnienia. Poznań: Media Rodzina.
Google Scholar

Seligman, M.E.P. (2011). Pełnia życia. Nowe spojrzenie na kwestię szczęścia i dobrego życia. Poznań: Media Rodzina.
Google Scholar

Szacki, J. (2006). Historia myśli socjologicznej. Wydanie nowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Sztompka, P. (2007). Zaufanie. Fundament społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

Taylor, Ch. (2001a). Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Taylor, Ch. (2001b). Samointerpretujące się zwierzęta. W: Filozofia podmiotu. Fragmenty filozofii analitycznej. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Google Scholar

Tomaszewski, T. (1977). Człowiek jako podmiot i człowiek jako przedmiot. W: J. Reykowski, O.W. Owczynnikowa, K. Obuchowski (red.), Studia z psychologii emocji, motywacji i osobowości. (s. 59–77). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Trzebińska, E. (2008). Psychologia pozytywna. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Google Scholar

Wołoszyn, S. (1995). Nowe Wychowanie i współczesne alternatywy wychowawcze jako inspiracje dla praktyki edukacyjnej. W: J. Rutkowiak (red.), Odmiany myślenia o edukacji. (s. 75–88). Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Wygotski, L.S. (1971). Wybrane prace psychologiczne. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Wygotski, L.S. (1978). Narzędzie i znak w rozwoju dziecka. Warszawa: PWN.
Google Scholar